ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් කැනඩාවෙන් ආනයනය කරනු ලබන භාණ්ඩ මත 50% ක දැවැන්ත අතිරේක බද්දක් පැනවීමට තීරණය කර ඇති බව පසුගිය සඳුදා නිවේදනය කරන ලදී. කැනඩාව විසින් මීට පෙර ඇමරිකානු වෙළඳ ප්රතිපත්තිවලට එරෙහිව ගනු ලැබූ “වෙනස්කොට සලකන” සහ පළිගැනීමේ ක්රියාමාර්ගවලට ප්රතිචාරයක් ලෙස මෙම දැඩි පියවර ගත් බව ඇමරිකානු රජය සඳහන් කරයි.
ජනාධිපති ට්රම්ප් විසින් මේ සම්බන්ධයෙන් විධායක නියෝග තුනක් අත්සන් කර ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම මෙම බදු පැනවීම සඳහා විවිධ සාධාරණීකරණයන් ඉදිරිපත් කර ඇත. ප්රධාන වශයෙන් කරුණු තුනක් මේ සඳහා බලපා ඇත:
1. කැනඩාවේ පළාත් සහ ප්රාදේශීය මට්ටමින් ඇමරිකානු මත්පැන් නිෂ්පාදන වර්ජනය කිරීම.
2. ඇමරිකාවේ නිෂ්පාදිත මෝටර් රථ සහ වාහන කොටස් සඳහා කැනඩාව විසින් පනවා ඇති පළිගැනීමේ බදු.
3. කැනඩාවේ සැපයුම් කළමනාකරණ පද්ධතිය යටතේ ඇමරිකානු කිරි නිෂ්පාදන සඳහා පනවා ඇති කෝටා සීමාවන්.
ධවල මන්දිරය නිකුත් කළ ප්රකාශයකට අනුව, පසුගිය වසර එකහමාරක කාලය තුළ ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ බදු ප්රතිපත්තිවලට එරෙහිව සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසඳුම් සෙවීම වෙනුවට පළිගැනීමේ ක්රියාමාර්ග තෝරාගෙන ඇත්තේ චීනය සහ කැනඩාව පමණි. ට්රම්ප්ගේ වෙළඳ ප්රතිපත්ති හරහා ඇමරිකානු අපනයන සඳහා නව වෙළඳපොළවල් 18 ක් විවෘත වී ඇති අතර, කැනඩාව පමණක් දිගින් දිගටම ඇමරිකාවට එරෙහිව කටයුතු කරන බව එම ප්රකාශයේ දැක්වේ.
මෙම නව බදු පැනවීම සිදු කරනු ලබන්නේ 1930 ඇමරිකානු තීරුබදු පනතේ 338 වන වගන්තිය (Section 338) යටතේය. මෙම වගන්තිය මගින් ඇමරිකානු වාණිජ කටයුතුවලට එරෙහිව වෙනස්කොට සලකන ඕනෑම රටක භාණ්ඩ මත බදු පැනවීමට ජනාධිපතිවරයාට බලය ලැබේ. විශේෂම කරුණ නම්, ඇමරිකානු ඉතිහාසය තුළ මීට පෙර කිසිදු අවස්ථාවක මෙම වගන්තිය මෙවැනි අරමුණක් සඳහා භාවිතා කර නොමැති වීමයි.
මෙම බදු පැනවීම දින 30 කින් ක්රියාත්මක වීමට නියමිත අතර, එය කැනඩාව, ඇමරිකාව සහ මෙක්සිකෝව අතර පවතින නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුමට (CUSMA) යටත් වන භාණ්ඩ සඳහා අදාළ වනු ඇත.
මෙම නව 50% බද්දෙන් නිදහස් කර ඇත්තේ සීමිත භාණ්ඩ කිහිපයක් පමණි. ඒවා නම්:
• බලශක්ති නිෂ්පාදන (Energy products)
• අත්යවශ්ය ඛනිජ (Critical minerals)
• පොටෑෂ් (Potash)
• මත්ස්ය නිෂ්පාදන
• දැනටමත් 232 වගන්තිය යටතේ බදු පනවා ඇති වානේ, ඇලුමිනියම් සහ මෝටර් රථ.
බද්දට යටත් වන භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට කැනේඩියානු මත්පැන්, කිරි සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන, ගෘහ භාණ්ඩ, කඩදාසි, හොකී ක්රීඩා උපකරණ, සිමෙන්ති, ඇඳුම් පැළඳුම් සහ රෙදිපිළි ඇතුළත් වේ.
කැනේඩියානු අගමැති මාර්ක් කාර්නි (Mark Carney) ප්රකාශ කළේ ට්රම්ප්ගේ මෝටර් රථ බදුවලට ප්රතිචාර වශයෙන් කැනඩාව සිදු කළේ සිය අයිතිවාසිකම් භාවිතා කරමින් එම බදු ප්රමාණයටම සමාන බදු පැනවීමක් පමණක් බවයි. කැනඩාවේ ස්වෛරීභාවයට එල්ල වන තර්ජන හමුවේ සියලුම කැනේඩියානුවන්, ගොවීන් සහ ව්යාපාරිකයන් ආරක්ෂා කිරීමට අවශ්ය පියවර ගන්නා බව ඔහු අවධාරණය කළේය.
මෙම වෙළඳ ආරවුල හේතුවෙන් විශේෂයෙන් ඇමරිකානු පවුල්වල ජීවන වියදම ඉහළ ගොස් ඇති බව පෙන්වා දුන් කාර්නි, පවතින ගැටලු සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසඳා ගැනීමට කැනඩාව සූදානම් බව පැවසීය. කෙසේ වෙතත්, මෙම නව බදු තර්ජනයට එරෙහිව කැනඩාව නැවත පළිගැනීමේ බදු පනවන්නේද යන්න පිළිබඳව ඔහු නිශ්චිතව ප්රකාශ නොකළ නමුත්, ඕනෑම තත්වයක් යටතේ කැනේඩියානු ආර්ථිකය ආරක්ෂා කිරීමට කටයුතු කරන බව පැවසීය.
ඔන්ටාරියෝ ප්රාන්තයේ ප්රිමියර් ඩග් ෆෝඩ් (Doug Ford) මේ සම්බන්ධයෙන් දැඩි ස්ථාවරයක සිටින අතර, ඔහු පවසන්නේ ඇමරිකාව බදු පනවන්නේ නම් කැනඩාවද “බද්දට බද්ද, ඩොලරයට ඩොලරය” යන ප්රතිපත්තිය මත ප්රතිචාර දැක්විය යුතු බවයි. මීට අමතරව, කැනඩාවේ කිරි නිෂ්පාදන ක්ෂේත්රය ආරක්ෂා කරන සැපයුම් කළමනාකරණ පද්ධතිය සම්බන්ධයෙන් කිසිදු සම්මුතියකට නොඑන බව ක්විබෙක් ප්රිමියර් ක්රිස්ටීන් ෆ්රෙෂෙට් (Christine Frechette) ප්රකාශ කළාය.
මෙම තත්වය CUSMA වෙළඳ ගිවිසුමේ අනාගතය පිළිබඳවද අවිනිශ්චිතතාවයක් මතු කර ඇත. ඇමරිකාව මීට පෙර මෙම ගිවිසුම වසර 16 කට අලුත් කිරීම ප්රතික්ෂේප කළ අතර, දැන් එය වාර්ෂික සමාලෝචනයන්ට යටත් වේ. 2036 වසරේදී මෙම ගිවිසුම අවසන් වීමට නියමිතය.
කැනඩාවේ කොන්සර්වේටිව් පක්ෂය ට්රම්ප්ගේ තීරණය විවේචනය කරන අතරම, අගමැති කාර්නිගේ රජය නිසි පරිදි සාකච්ඡා මෙහෙයවීමට අපොහොසත් වූ බවටද චෝදනා කරයි. “කැනේඩියානුවන් යනු පහර දිය හැකි පන්චිං බෑගයක් නොවේ” යැයි එම පක්ෂයේ මන්ත්රීවරු පවසා ඇත.
පසුගිය ඉරිදා නිව් ජර්සි හි පැවති ලෝක කුසලාන පාපන්දු අවසාන මහා තරඟය අතරතුර අගමැති කාර්නි සහ ජනාධිපති ට්රම්ප් අතර කෙටි හමුවක් පැවති නමුත්, එහිදී මෙම නව බදු පිළිබඳව කිසිදු සාකච්ඡාවක් සිදු නොවූ බව ඇමරිකානු බලධාරීන් පවසයි.
දින 30 ක කාල සීමාව අවසන් වීමට පෙර දෙරට අතර සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් යම් විසඳුමක් ලැබෙනු ඇතැයි කැනේඩියානු වාණිජ මණ්ඩලය බලාපොරොත්තු පළ කරයි. මෙය වෙළඳ යුද්ධයකට වඩා, කැනඩාවේ ක්රියාමාර්ග නිවැරදි කිරීමට ගත් “ආරක්ෂක පියවරක්” බව ඇමරිකානු පාර්ශවයේ අදහසයි.
