ප්රධාන පෙළේ එක්සත් ජනපද නිලධාරීන් ඉරානය සමඟ ඇති වී තිබෙන අර්බුදකාරී තත්ත්වය සමනය කර ගැනීම සඳහා සහ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) යළි විවෘත කිරීම සඳහා එකඟතාවයකට පැමිණීමේ බලාපොරොත්තුව ප්රකාශ කිරීමත් සමඟ, ගෝලීය වෙළඳපොලේ බොරතෙල් මිල පසුගිය අඟහරුවාදා සති තුනක පහළම මට්ටමට වැටී ඇත. මෙම තීරණාත්මක ජල මාර්ගය හරහා නැව් ගමනාගමනය යළි ආරම්භ කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව පළ වූ වාර්තා හේතුවෙන් ලොව පුරා බලශක්ති වෙළඳපොළවල් සර්වශුභවාදී ප්රතිචාරයක් දක්වා තිබේ.
ගෝලීය බොරතෙල් මිල දර්ශකයේ ප්රධාන නිර්ණායකය වන බ්රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් බැරලයක මිල 5% කින් පමණ පහත වැටී ඩොලර් 80 සීමාවෙන් පහළට පැමිණියේය. මීට අමතරව, එක්සත් ජනපදයේ වෙස්ට් ටෙක්සාස් ඉන්ටර්මීඩියට් (WTI) තෙල් මිල ද 5% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයකින් පහත වැටී බැරලයක මිල ඩොලර් 76 දක්වා අඩු විය. මෙම මිල මට්ටම් පසුගිය ජූලි 13 වනදායින් පසු වාර්තා වූ අඩුම මිල ගණන් ලෙස සටහන් වේ. සැපයුම් බාධාවන් ලිහිල් වීමේ සලකුණු පෙනෙන්නට තිබීම මෙම මිල පහත වැටීමට සෘජුවම බලපා ඇත.
එක්සත් ජනපද රාජ්ය ලේකම් මාර්කෝ රූබියෝ (Marco Rubio) සහ භාණ්ඩාගාර ලේකම් ස්කොට් බෙස්සන්ට් (Scott Bessent) යන මහත්වරුන් ප්රකාශ කළේ ඉරානය සමඟ පවතින සාකච්ඡා සැලකිය යුතු ප්රගතියක් ලබා ඇති බවයි. මාර්කෝ රූබියෝ මහතා පෙන්වා දුන්නේ ඉරානය සහ ඕමානය සමඟ එක්ව හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා වැඩි නැව් සංඛ්යාවක් ගමන් කරවා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා පවත්වන බවයි. “එම සාකච්ඡාවල ප්රගතියක් පවතිනවා, නමුත් තවමත් අවසාන තීරණයකට පැමිණ නැහැ. ඉතා ඉක්මනින් එය සිදුවනු ඇතැයි අප බලාපොරොත්තු වෙනවා,” යනුවෙන් ඔහු රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුවේදී මාධ්යවේදීන් අමතමින් පැවසීය.
භාණ්ඩාගාර ලේකම් බෙස්සන්ට් මහතා මාධ්ය නාලිකාවක සමඟ පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී සඳහන් කළේ, සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කිරීමට සහ මෙම ගැටුමේ සාමාන්ය තත්ත්වයකට පත්වීමට අඟහරුවාදා හෝ බදාදා වන විට එකඟතාවයකට පැමිණීමේ හැකියාවක් පවතින බවයි. මෙම ගනුදෙනුව හරහා වාණිජ නැව් සඳහා “සංචලනය වීමේ නිදහස” (freedom of movement) හිමි වනු ඇති බව ඔහු වැඩිදුරටත් අවධාරණය කළේය.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය යනු ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමේ හදවත වැනි ජල මාර්ගයකි. පෙබරවාරි අග භාගයේදී මෙම අර්බුදය ආරම්භ වීමට පෙර, ලොව දෛනික බොරතෙල් සහ ද්රව ස්වභාවික වායු (LNG) සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් (1/5) පමණ මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහා ප්රවාහනය කරන ලදී. මේ හේතුවෙන් මෙම ජල මාර්ගය විවෘත කිරීම ලෝක ආර්ථිකයේ ස්ථාවරත්වයට අතිශය වැදගත් වේ.
මෙම සැපයුම් බාධාවන් හේතුවෙන් ලොව පුරා ඉන්ධන පිරවුම්හල්වල මිල ගණන් ඉහළ ගොස් ඇත. එක්සත් රාජධානියේ සාමාන්ය පෙට්රල් ලීටරයක මිල පවුම් 1.60 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය ගැටුම ආරම්භ වූ සමයේ පැවති මට්ටමට සමාන බව RAC මෝටර් රථ කණ්ඩායම පවසයි. එක්සත් ජනපදයේ ද ගැසොලින් ගැලුමක සාමාන්ය මිල ඩොලර් 4 ට වඩා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ඩීසල් ගැලුමක මිල ඩොලර් 5.40 කට ආසන්න වී ඇත. මේ නිසා තෙල් මිල පහත වැටීම පාරිභෝගිකයින්ට යම් සහනයක් වනු ඇත.
කටාර් රාජ්යය මෙම සාකච්ඡාවලදී ප්රධාන මැදිහත්කරුවෙකු ලෙස කටයුතු කරයි. කටාර් විදේශ අමාත්යාංශය ප්රකාශ කළේ වොෂින්ටනය සහ ටෙහෙරානය අතර යුද්ධයට රාජ්ය තාන්ත්රික විසඳුමක් සෙවීමට අනෙකුත් මැදිහත්කරුවන් සමඟ දිගටම උත්සාහ කරන බවයි. කටාර්, පාකිස්තානය සහ ඕමානය යන රටවල නිලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු වී ඇත්තේ කෙටි කාලීන විසඳුමක් මඟින් වොෂින්ටනය සහ ටෙහෙරානය අතර සාකච්ඡා යළි ආරම්භ කිරීමටය. කෙසේ වෙතත්, දැනට සෘජු සාකච්ඡා කිසිවක් සැලසුම් කර නොමැති බව ඔවුන් පිළිගෙන ඇත.
සාකච්ඡා පැවැත්වෙන අතරතුරම, දෙපාර්ශවය අතර තවමත් පවතින්නේ දැඩි නොසන්සුන්කාරී වාතාවරණයකි. අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් අනතුරු අඟවා ඇත්තේ වාණිජ නැව් ගමනාගමනයට ඉඩ දීම සඳහා ගනුදෙනුවකට පැමිණීමට ඉරානයට ලැබෙන “අවසාන අවස්ථාව” මෙය බවයි. සාකච්ඡා නැවත ආරම්භ කිරීම සඳහා තමා ඉරානයට එල්ල කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ “දැවැන්ත” ප්රහාර නතර කළ බව ද ඔහු පැවසීය.
එසේ වුවද, ඉරානය පවසන්නේ තමන් එක්සත් ජනපදය සමඟ සෘජුව සාකච්ඡා නොකරන බවත්, තමන්ගේ එකම සාකච්ඡාව හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඕමානය සමඟ පමණක් පවත්වන බවත්ය. ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශ ඉරාන විදේශ අමාත්යාංශය ප්රතික්ෂේප කර ඇත.
සාකච්ඡා පැවැත්වෙන අතරතුර පවා ප්රචණ්ඩ ක්රියා නතර වී නැත. පසුගියදා රාත්රියේ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ආසන්නයේ ඕමානයට ආසන්න මුහුදේදී ලයිබීරියානු ධජය සහිත ‘Minoan Pioneer’ නම් භාණ්ඩ ප්රවාහන නෞකාවකට “හඳුනා නොගත් ප්රක්ෂේපණයකින්” ප්රහාරයක් එල්ල වී ඇත. මෙම ප්රහාරයෙන් නෞකාවේ එන්ජින් කාමරයට හානි සිදු වී ඇති අතර එක් නාවිකයෙකු අතුරුදහන් වී ඇති බව ‘Vanguard’ නමැති සමුද්රීය අවදානම් කළමනාකරණ ආයතනය වාර්තා කරයි.
