කැනේඩියානු ෆෙඩරල් රජය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද 2026 අයවැය (Budget 2026) මඟින් බදු ක්‍රමවේදයෙහි පුළුල් පරාසයක වෙනස්කම්, සීමාවන් යාවත්කාලීන කිරීම් සහ නව බදු සහන රැසක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. වාර්ෂික බදු ගොනු කිරීමේ වාරයේදී සාමාන්‍ය ජනතාවට තම බදු ලේඛන කළමනාකරණය සඳහා වැය කිරීමට සිදුවන කාලය සහ පරිශ්‍රමය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කිරීම මෙහි මූලික අරමුණයි. ෆෙඩරල් රජය පෙන්වා දෙන්නේ බදු නීති සහ ක්‍රියාදාමයන් සරල කිරීම තුළින් කැනේඩියානුවන් මත පැටවී ඇති “කාල බද්ද” (time tax) අවම කිරීමට බලාපොරොත්තු වන බවයි.
මෙම නව අයවැය යෝජනා යටතේ රිසිට්පත් රහිත ස්ථාවර බදු අඩු කිරීම්, බදු වාර්තා ගොනු කිරීමේ අවසන් දින වෙනස් කිරීම, බදු වාරික ගෙවීමේ සීමාවන් ඉහළ දැමීම මෙන්ම අඩු ආදායම්ලාභීන්ට ලබා දෙන ප්‍රතිලාභ ඉහළ දැමීම ඇතුළු ප්‍රායෝගික වෙනස්කම් රැසක් හඳුන්වා දී තිබේ.
බදු වාර්තා ගොනු කිරීමේ සහ මුදල් ගෙවීමේ අවසන් දිනය මැයි 15 දක්වා දීර්ඝ කෙරේ
2026 අයවැය මඟින් ගෙන ආ ප්‍රධානතම පරිපාලනමය වෙනසක් වන්නේ සාමාන්‍ය බදු ගෙවන්නන් මෙන්ම ස්වයං රැකියාවල නියුතු වූවන් සඳහාද කැනඩා ආදායම් ඒජන්සියට (CRA) බදු වාර්තා ගොනු කිරීමේ සහ ගෙවිය යුතු බදු මුදල් සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙවා නිම කිරීමේ අවසන් දිනය මැයි 15 ලෙස තනි දිනයකට ඒකාබද්ධ කිරීමයි.
මීට පෙර ක්‍රියාත්මක වූ ක්‍රමවේදයට අනුව, බොහෝ කැනේඩියානු බදු ගෙවන්නන්ට තම බදු වාර්තා ඉදිරිපත් කිරීමට සහ හිඟ බදු ගෙවීමට අවසන් දිනය වූයේ අප්‍රේල් 30 වනදාය. ස්වයං රැකියාවල නියුතු වූවන්ට ජූනි 15 දක්වා තම බදු වාර්තා ගොනු කිරීමට අවසර තිබුණද, ඔවුන්ද තමන් ගෙවිය යුතු බදු මුදල් අප්‍රේල් 30 වන විට කැනඩා ආදායම් ඒජන්සිය වෙත ගෙවා නිම කළ යුතුව තිබුණි.
මෙම පැරණි කාලසීමාවන් සියල්ල ඉවත් කර සියලුම පාර්ශ්වයන් සඳහා මැයි 15 දක්වා සති දෙකක අමතර කාලයක් ලබා දීම තුළින් බදු ගොනු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය වඩාත් සරල වන බව රජය පවසයි. මෙම දිනය දීර්ඝ කිරීම හේතුවෙන් එළඹෙන බදු වර්ෂයේ සිට ඉදිරි වසර පහක කාලය තුළ කැනේඩියානුවන්ට ප්‍රමාද වී ගොනු කිරීමේ දඩ මුදල් සහ පොලී ගෙවීම්වලින් ඩොලර් මිලියන 230ක් ඉතිරි කරගත හැකි වනු ඇතැයි ෆෙඩරල් රජය ඇස්තමේන්තු කරයි.
මෙම තීරණය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් ඩෙලොයිට් (Deloitte) ආයතනයේ ජාතික බදු ප්‍රතිපත්ති ප්‍රධානී සහ හවුල්කරුවෙකු වන රොබ් ජෙෆ්රි (Rob Jeffrey) සඳහන් කර ඇත්තේ, මෙම වෙනස මඟින් නියමිත වේලාවට බදු ගොනු කිරීමට නොහැකි වන විශාල පිරිසකට පොලී සහ දඩ මුදල් ගෙවීමෙන් වැළකී සිටීමට අවස්ථාව ලැබෙනු ඇති බවයි. එසේම, පුද්ගලික බදු වාර්තා සකස් කිරීමේදී විවිධ ආයතනවලින් ලේඛන රැස් කිරීමට සිදුවන බැවින්, අමතරව ලැබෙන සති දෙකක කාලය තුළ අදාළ බදු පත්‍රිකා සහ ලේඛන නිරවුල්ව ලබා ගැනීමට හැකි වන අතර එමඟින් බදු වාර්තා කිරීමෙන් පසුව ඇති වන ආරවුල් හෝ ගැටලු අවම වනු ඇති බවද ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දී තිබේ.
බදු තීරණ සම්බන්ධයෙන් විරෝධතා ගොනු කිරීමේ කාලය වසරක් දක්වා දීර්ඝ කිරීම
කැනඩා ආදායම් ඒජන්සිය (CRA) විසින් බදු නීති ක්‍රියාත්මක කළ ආකාරය, ආදායම හෝ බදු අඩු කිරීම් ගණනය කළ ආකාරය හෝ දඩ සහ පොලී නියම කළ ආකාරය පිළිබඳව බදු ගෙවන්නෙකු එකඟ නොවන්නේ නම්, ඒ පිළිබඳව විරෝධතා දැන්වීමක් (Notice of Objection) ගොනු කිරීමට අවස්ථාව පවතී.
මීට පෙර ඒ සඳහා ලබා දී තිබූ දින 90ක කාලසීමාව මෙම නව අයවැය මඟින් වසරක් දක්වා දීර්ඝ කර ඇත. මීට පෙරද වසරක කාලයක් දක්වා විරෝධතා ගොනු කිරීම සඳහා කාලය දීර්ඝ කරගැනීමට ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවස්ථාව පැවතුණද, නීතියෙන්ම වසරක කාලයක් ලබා දීම නිසා එවැනි කාලය දීර්ඝ කිරීමේ විශේෂ ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉවත්ව යයි. මෙමඟින් බදු ගෙවන්නන්ට මෙන්ම එම ඉල්ලීම් සමාලෝචනය කර අනුමත කිරීමට සිදු වූ ආදායම් ඒජන්සියේ නිලධාරීන්ටද විශාල පහසුවක් සැලසෙනු ඇත.
රිසිට්පත් රහිත ස්ථාවර බදු අඩු කිරීම් (Optional Flat-Rate Deductions)
සාමාන්‍යයෙන් බදු අඩු කිරීම් (tax deductions) මඟින් කැනඩා ආදායම් ඒජන්සිය මඟින් බද්දට යටත් කරනු ලබන මුළු ආදායම් ප්‍රමාණය අඩු කරනු ලබයි. සාම්ප්‍රදායිකව බදු සහන ලබා ගැනීම සඳහා වසර පුරා රිසිට්පත් සහ බිල්පත් සුරක්ෂිතව තබාගෙන ඒවා තනි තනිව ඉදිරිපත් කිරීමට සිදු විය. මෙම සංකීර්ණ බදු ක්‍රමවේදය හේතුවෙන් බොහෝ කැනේඩියානුවන් තමන්ට හිමි බදු සහන ලබා ගැනීමට පවා අධෛර්යමත් වන බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඊට පිළියමක් ලෙස ඇතැම් වියදම් සඳහා රිසිට්පත් ඉදිරිපත් කිරීමකින් තොරව කලින් නියම කරන ලද ස්ථාවර මුදල් ප්‍රමාණයක් (preset flat-rate amounts) බදු අඩු කිරීම් ලෙස අයැදුම් කිරීමේ විකල්පය 2026 අයවැයෙන් හඳුන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, අවශ්‍ය නම් තවදුරටත් රිසිට්පත් සහිතව සියලු වියදම් ලැයිස්තුගත කර ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාවද බදු ගෙවන්නන්ට හිමි වේ.
මෙම ක්‍රමය යටතේ හිමි වන ප්‍රධාන ස්ථාවර බදු අඩු කිරීම් මෙසේය:
- රැකියාවක් සඳහා පදිංචිය වෙනස් කිරීමට සිදු වූ හෝ රාජකාරි සඳහා සංචාරය කළ සුදුසුකම් ලත් පුද්ගලයින්ට රිසිට්පත් වෙනුවට ඩොලර් 1,000ක ස්ථාවර මුදලක් අයැදුම් කළ හැකිය. එසේම, වෘත්තීය කාර්මික ශිල්පීන්ට (tradespeople) මේ සඳහා වන විශේෂ දීමනාව යටතේ ඩොලර් 1,500ක ස්ථාවර අඩු කිරීමක් ලබා ගත හැක.
- සුදුසුකම් ලත් නිවාස ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ඩොලර් 1,000ක ස්ථාවර අඩු කිරීමක් හිමි වේ.
- සුදුසුකම් ලත් දෙමාපියන්ට දරුකමට හදාගන්නා එක් දරුවෙකු වෙනුවෙන් ඩොලර් 1,200ක ස්ථාවර මුදලක් අඩු කරගත හැකිය.
- ආබාධ සහිත පුද්ගලයින් සඳහා වන සේවා සුනඛයන් (service dogs) නඩත්තු කිරීම සහ රැකබලා ගැනීම වෙනුවෙන් ඩොලර් 2,000ක ස්ථාවර බදු අඩු කිරීමක් ලබා ගත හැක. තවද, වෛද්‍ය හේතු මත අවශ්‍ය වන මළපහ හෝ මුත්‍රා පාලනය කළ නොහැකි තත්ත්වයන් සඳහා භාවිත කරන නිෂ්පාදන (incontinence products) වෙනුවෙන් ඩොලර් 500ක ස්ථාවර අඩු කිරීමක් හිමි වේ.
- සීලියැක් රෝගී තත්ත්වයෙන් පෙළෙන පුද්ගලයින්ට ග්ලූටන් රහිත ආහාර (gluten-free food) මිලදී ගැනීමේ වියදම් වෙනුවෙන් ඩොලර් 1,000ක ස්ථාවර අඩු කිරීමක් හිමි වේ.
- සුදුසුකම් ලත් පූජකවරුන්ට කිසිදු ලේඛනයක් ඉදිරිපත් කිරීමකින් තොරව නිවාස වියදම් වෙනුවෙන් ඩොලර් 1,000ක ස්ථාවර අඩු කිරීමක් ලබා ගත හැක.
වාරික වශයෙන් බදු ගෙවීමේ සීමාවන් ඉහළ දැමීම (2028 යෝජනා)
සාමාන්‍යයෙන් කාර්තුමය වශයෙන් නියමිත වාරික මඟින් බදු ගෙවන පුද්ගලයින් සහ ව්‍යාපාර සඳහා, වාර්ෂිකව සිදු කළ යුතු ගෙවීම් වාර ගණන අඩු කිරීමේ අරමුණින් 2028 වසරේ සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි නව යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කර ඇත.
- දැනට පවතින ඩොලර් 3,000ක වාරික සීමාව ඩොලර් 7,500 දක්වා ඉහළ නංවන අතර එය ඉදිරියේදී උද්ධමනයට අනුව ගළපනු ඇත. මේ අනුව, වසරකට ඩොලර් 12,000ක බදු මුදලක් කාර්තුමය වශයෙන් ඩොලර් 3,000 බැගින් වාර හතරකින් ගෙවූ අයෙකුට, නව ක්‍රමය යටතේ එම මුළු මුදල වාරික දෙකකින් ගෙවා නිම කිරීමට හැකියාව ලැබේ.
- ස්වයං රැකියාවල නියුතු ව්‍යාපාරිකයන්ට තමන් ගෙවිය යුතු ශුද්ධ බදු මුදලින් තුනෙන් දෙකක (2/3) ප්‍රමාණයක් දින දර්ශන වර්ෂය අවසානයේ තනි ගෙවීමක් ලෙස පියවීමට අවස්ථාව හිමි වේ.
- වැඩිහිටි ආරක්ෂණ දීමනාව (OAS), කැනඩා විශ්‍රාම වැටුප් සැලැස්ම (CPP) සහ ලියාපදිංචි විශ්‍රාම ආදායම් අරමුදල් (RRIF) මඟින් ලැබෙන ආදායම්වලින් සේවා නියුක්තිකයන්ගේ මෙන් මූලික බදු රඳවා ගැනීමක් (tax withholding) සිදු නොවේ. එබැවින් ඔවුන්ට වාරික වශයෙන් බදු ගෙවීමට සිදුවන අතර, මෙම සීමාව ඩොලර් 7,500 දක්වා ඉහළ දැමීම නිසා බොහෝ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුරවැසියන්ට අඩු වාරික ගණනකින් හෝ තනි වාරිකයකින් තම බදු පියවා සංකීර්ණ ලිපිගොනු පවත්වාගෙන යාමෙන් නිදහස් වීමට හැකි වනු ඇත.
කැනඩා සිල්ලර බඩු සහ අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිලාභය (CGEB) ඉහළ දැමීම
කැනඩා ආදායම් ඒජන්සිය වෙත නියමිත පරිදි බදු වාර්තා ඉදිරිපත් කරන සහ කැනඩා සිල්ලර බඩු සහ අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිලාභය (Canada Groceries and Essentials Benefit – CGEB) ලබා ගැනීමට සුදුසුකම් ලබන ආදායම් මට්ටම්වල පසුවන පවුල් සහ පුද්ගලයින් සඳහා 50% ක අතිරේක මුදලක් (top-up) ලබා දීමට අයවැය යෝජනා කර ඇත.
මෙම අතිරේක මුදල සුදුසුකම් ලබන කැනේඩියානුවන්ට 2027 වසරේ මුල් භාගය වන විට ලබා දීමට සැලසුම් කර ඇති අතර, ඒ සඳහා වන නිශ්චිත දින වකවානු ඉදිරියේදී ප්‍රකාශයට පත් කෙරෙනු ඇත. මෙම මුදල වඩාත්ම මෑත බදු වර්ෂය මත පදනම්ව ගණනය කරන ලද වාර්ෂික මුළු ප්‍රතිලාභයෙන් සියයට 50කට සමාන අගයක් ගනී.
සුළු පරිමාණ ව්‍යාපාර සහ ව්‍යවසායකයින් සඳහා හඳුන්වා දුන් බදු දිරිගැන්වීම්
ඇමරිකානු තීරුබදු හේතුවෙන් අලෙවිය පහත වැටීම සහ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම නිසා ලාභාංශ අඩුවීමෙන් දැඩි පීඩනයකට ලක්ව සිටින සුළු පරිමාණ ව්‍යාපාරිකයන් සහ ව්‍යවසායකයින් සවිබල ගැන්වීම සඳහාද බදු සහන කිහිපයක් 2026 අයවැයට ඇතුළත් කර තිබේ.
- ඕනෑම ප්‍රමාණයක ව්‍යාපාරයකට තමන් මිලදී ගන්නා සුදුසුකම් ලත් ප්‍රාග්ධන වත්කම්වල සම්පූර්ණ පිරිවැය, එම වත්කමේ ආයු කාලය පුරා වසරින් වසර අඩු කරනු වෙනුවට, එය මිලදී ගත් පළමු වසරේදීම සම්පූර්ණයෙන්ම බද්දෙන් අඩු කර ගැනීමට ස්ථිරවම අවසර හිමි වේ. කැෆේ එකක් සඳහා මිලදී ගන්නා නව කෝපි යන්ත්‍රයක්, ජලනල සමාගමකට ගන්නා වාහන සමූහයක් හෝ තාක්ෂණික සමාගමක් සඳහා ලබා ගන්නා නව මෘදුකාංග මේ සඳහා නිදසුන් වේ. මෙමඟින් බද්දට යටත් වන ආදායම ක්ෂණිකව අඩු වී, සේවක වැටුප් ගෙවීමට, අලුත්වැඩියාවන්ට හෝ වෙනත් ආයෝජන සඳහා මුදල් ඉතිරි කර ගැනීමට ව්‍යාපාරවලට හැකි වේ.
- කැනේඩියානු ව්‍යාපාරිකයන්ට ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීමට සහ ව්‍යාපාර පුළුල් කිරීමට උපකාරයක් ලෙස, ව්‍යාපාරයක් විකිණීමේදී ලබන ප්‍රාග්ධන ලාභයෙන් (capital gains) ඩොලර් මිලියන 15ක් දක්වා මුදලකට බදු නිදහස් කිරීමක් හිමි වේ. එමෙන්ම, පෙර ව්‍යාපාරය විකිණීමෙන් උපයාගත් ලාභය තවත් නව කැනේඩියානු ව්‍යාපාරයක නැවත ආයෝජනය කරන්නේ නම්, එම ලාභය ඉදිරියට ගෙන යාමේ (rollover) අවස්ථාවද ව්‍යවසායකයින්ට උදා වේ.
සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, 2026 කැනේඩියානු අයවැය මඟින් ක්‍රියාත්මක කර ඇති මෙම පියවරයන් බදු ගෙවන්නන්ගේ කාර්යබහුලත්වය සහ කාලය ඉතිරි කරන අතරම, පුද්ගලයන්ට මෙන්ම ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයටද මූල්‍යමය වශයෙන් සැලකිය යුතු සහනයක් සලසනු ඇත.
