කැනඩාවේ මානව හිමිකම්

1948 දී, බටහිර ජාතීන් මානව හිමිකම් සංකල්පය ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවා, ඊට පෙර ලාංකික අප හට  මානව හිමිකම් නොතිබුනේද යන්න පිළිබඳව මෙහිදී අපට ප්‍රශ්නයක් ඇති වනවා නේද? බටහිර ජාතිකයින් එක අතකින් මානව හිමිකම් ගැන කතා කරන අතර, අනෙක් පැත්තෙන් බටහිරයන්ගේ සහාය ඇතිව යුද්ධවලින් දහස් ගණනක් මිය යනු දැකීම ඉතා කනගාටුදායක කරුණක්. එබැවින්, නූතන බටහිර යුද්ධය සහ මනුෂ්‍යත්වය පිළිබඳ අදහස ඉතා මතභේදාත්මක සිද්ධාන්තයක්.

පශ්චාත් සීතල යුද්ධ සමයේදී, මානව වර්ගයා ආරක්ෂා කිරීමේ නාමයෙන් බටහිර හමුදා බලය යොදවා ඇත්තේ, මෙම අරමුණම අඩපණ කරන ක්‍රම මගින් එවැනි ආරක්ෂාවක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කිරීමේ පැහැදිලි විරුද්ධාභාසය තිබියදීත්. අදටත්, ට්‍රම්ප් පරිපාලනය ඉරානයට එරෙහිව යුද්ධය  ආරම්භ කිරීම සාධාරණීකරණය කලේ, මෑතකදී විරෝධතාකරුවන් දහස් ගණනක් ඝාතනය කිරීම ඇතුළුව ඉරාන රජයේ මානව හිමිකම් වාර්තාව පෙන්වා දීමෙන්. නමුත් ඉරානයට එරෙහිව යුද්ධ කිරීමෙන් ඉරාන ජනතාවට සාමය හෝ මානව හිමිකම් ගෙන දීමක් සිදුවන්නේ නැහැ. මෙය (මානුෂීය) මැදිහත්වීම් පිළිබඳව බොහෝ විවාදයක් ඇති කර තිබෙනවා. තවත් හොඳම උදාහරණයක් වූයේ මාස 15 ක ඊශ්‍රායල සහ පලස්තීන යුද්ධයයි. සාමයේ නාමයෙන් බටහිර රටවල් මැදිහත් වූ අතර මෙම යුද්ධයේ දින 467 තුළ පුද්ගලයින් 46,707 ක් මිය ගිය අතර ඉන් 18,000 ක් ළමුන්; 100,000 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබූවා.

ඒ හා සමානව, කැනඩාවට ද තිබෙන්නේ මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් අපිරිසිදු ඉතිහාසයක්. ආදිවාසීන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය, ආදිවාසී කාන්තාවන්ට සහ ගැහැණු ළමයින්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය, පොලිස් අපයෝජනය, අතුරුදහන් වූ ආදිවාසී දරුවන්ගේ නොවිසඳුනු ඉරණම වැනි ක්ෂේත්‍රවල කැනඩාව මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන්ට මුහුණ දී තිබෙනවා. 

ඒ හා සමානව, කැනඩාව විවිධ ජාතීන්ට සලකන ආකාරය පිළිබඳවද බොහෝ ගැටළු තිබෙනවා. උදාහරණ ලෙස, 

• 2020 දී, කැනඩාවේ ආසියානු විරෝධී අපරාධ නඩු සහ වෛරී සිදුවීම් සැහෙන ලෙස ඉහළ ගොස් තිබීමට හේතුව වුයේ, COVID-19 වසංගතයට සම්බන්ධ වර්ගවාදයයි. නැගෙනහිර හෝ අග්නිදිග ආසියානු ජනගහනය ඉලක්ක කරගත් පොලිසිය විසින් වාර්තා කරන ලද වෛරී අපරාධ 301% කින් ඉහළ ගොස් තිබු  අතර, වැන්කුවර් වැනි සමහර නගරවල මේ අපරාධ 700%ට වඩා වැඩි වීමක් වාර්තා වී තිබෙනවා.
• කළු ජාතික කම්කරුවන්ට රැකියා ලැබීමේදී සිදුවන අසාධාරණයන්ගේ ප්‍රතිශතය සැමවිටම සුදු ජාතිකයින්ට වඩා ඉහළ මට්ටමක පවතිනවා.
• තරුණ සිරගත කිරීම – ඔන්ටාරියෝ හි, කළු තරුණයින් 15 දෙනෙකුගෙන් 1 දෙනෙකු සිරගත කරන ලද්දේ සුදු ජාතිකයින් 70 දෙනෙකුගෙන් 1 දෙනෙකුට සාපේක්ෂවයි.

පසුගිය දශක කිහිපය තුළ කැනේඩියානු රජය මෙම වෙනස්කම් කිරීමේ ක්‍රියාවන් අවම කිරීමට උපරිම උත්සාහයක් ගන්නා බව පැවසීම අගය කරන අතරම, කැනඩාවේ මානව හිමිකම්වල ධනාත්මක අංශ ගැන දැන් සලකා බලමු.

1960 දී, කැනඩාවේ මානව හිමිකම් නීති කැනේඩියානු අයිතිවාසිකම් පනතෙන් ආරම්භ වී දශක ගණනාවක් පුරා එය ධනාත්මක වෙනස්කම් වලට භාජනයවීම සිදු වුවා. 1982 දී, ලිඛිත ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කරමින් කැනේඩියානු අයිතිවාසිකම් සහ නිදහස පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය සම්මත කර ගනු ලැබුවා. මානව හිමිකම් කියන්නෙ ජාතිය, ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය, ජාතිකත්වය, ආගම හෝ වෙනත් ඕනෑම තත්වයක් නොසලකා සියලු මිනිසුන්ට ආවේණික වූ මූලික, අහිමි කළ නොහැකි අයිතිවාසිකම්. ජීවත්වීමේ සහ නිදහසේ අයිතිය, වහල්භාවයෙන් හා වධ හිංසාවලින් තොර නිදහස, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස, වැඩ කිරීමේ සහ අධ්‍යාපනයේ අයිතිය සහ තවත් බොහෝ දේ මානව හිමිකම්වලට ඇතුළත් වෙනවා. 

2025 දත්ත මත පදනම්ව, 2026 මුල් භාගය වන විට, රටවල් සහ ප්‍රදේශ 210 න් 5 වන ස්ථානයේ සිටින කැනඩාව, 2024 ලෝකයේ නිදහස වාර්තාවේ 97/100 ක මුළු ලකුණු සඳහා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් (39/40) සහ සිවිල් නිදහස (58/60) සඳහා ඉතා ඉහළ ලකුණු ලබා ගැනීමට සමත් වී තිබෙනවා.

කැනඩාවේ මූලික මානව හිමිකම්වලට ඇතුළත් වන්නේ

1. කැනඩාවේ ප්‍රකාශනයේ නිදහස-අදහස්, විශ්වාසයන් සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට සහ බෙදා ගැනීමට සහ තොරතුරු සෙවීමට ඇති අයිතිය. එයට විරෝධතා දැක්වීමේ සහ සාමකාමී පෙළපාලිවලට සහභාගී වීමේ අයිතිය ද ඇතුළත් වෙනවා. 

ප්‍රකාශනයේ නිදහස වැදගත් වන්නේ ඇයි? 

• එය පුද්ගලයන්ට තම පාලන ආයතන වගවීමට ඉඩ සලසනවා 

• එය දැනුවත් දේශපාලන විවාදයකට ඉඩ සලසනවා 

• එය සාධාරණ හා සාධාරණ සමාජයක් නිර්මාණය කිරීමට ඉඩ සලසනවා 

2. කැනඩාවේ ආගමික නිදහස-ඕනෑම ආගමක් ඇදහීමට හෝ කිසිසේත්ම ආගමක් නොඇදහීමට ඇති අයිතිය සහ වෙනස්කම් කිරීම හෝ පළිගැනීමේ බියෙන් තොරව තම ආගමික විශ්වාසයන් ප්‍රකාශ කිරීමට ඇති අයිතිය. එය කැනේඩියානු අයිතිවාසිකම් සහ නිදහස පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය මගින් ආරක්ෂා කර තිබෙනවා. 

ආගමික නිදහසට ඇතුළත් වන්නේ කුමක්ද? 

• කෙනෙකුගේ ආගම තෝරා ගැනීමේ අයිතිය
• නමස්කාරය, යාච්ඤාව හෝ ආගමික ඇඳුම් පැළඳුම් තුළින් තම ආගම ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය
• කෙනෙකුගේ ආගම ඉගැන්වීමට සහ ප්‍රචාරය කිරීමට ඇති අයිතිය
• ආගම මත පදනම් වූ වෙනස්කම් කිරීමෙන් නිදහස් වීමට ඇති අයිතිය
• ආගමික නිදහස උල්ලංඝනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් රජයට නඩු පැවරීමේ අයිතිය

3. කැනඩාවේ සංගමයේ නිදහස මූලික නිදහසක් වන අතර එය පුද්ගලයන්ට අන් අය සමඟ එක්වී සංගම් පිහිටුවීමට ඇති අයිතිය ආරක්ෂා කරන අතර, අනෙකුත් ව්‍යවස්ථාපිත අයිතිවාසිකම් අනුගමනය කිරීම, කේවල් කිරීම සහ වැඩ වර්ජනය කිරීමටද අයිතිය ලබා දෙනවා.

සේවකයින්ට සාමූහිකව කේවල් කිරීමට සහ වැඩ වර්ජනය කිරීමට ඇති අයිතියට රජයට කිසි විටකත් මැදිහත් විය නොහැකියි.

සංගමයේ නිදහස වැදගත් වන්නේ ඇයි?

• එය පොදු අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා පුද්ගලයන්ට එකට වැඩ කිරීමට ඉඩ සලසනවා.
• එය මහජන ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ කරුණු සාකච්ඡා කිරීමට, රජයන් විවේචනය කිරීමට සහ සමාජ ගැටලු සඳහා තමන්ගේම විසඳුම් ඉදිරිපත් කිරීමට මිනිසුන්ට ඉඩ සලසනවා.
• එය සමානාත්මතාවය, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, ගෞරවය සහ පුද්ගලයාගේ ස්වාධීනත්වයට ගරු කිරීම යන ප්‍රඥප්ති ඉලක්ක ඉදිරියට ගෙන යාමට සහාය වෙනවා.

4. ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය – 1982 වන තෙක් කැනඩාවේ ව්‍යවස්ථාපිතව ආරක්ෂා කරන ලද ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතියක් නොතිබුණ අතර ඒ වෙනුවට, ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය ලබා දී තිබුණේ සුදු ජාතික පිරිමි ඉඩම් හිමි පුරවැසියන්ට පමණයි. ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය කාන්තාවන්, ආදිවාසීන්, වාර්ගික සුළුතරයන් සහ සියලු ආර්ථික පන්ති දක්වා ව්‍යාප්ත වීමට ක්‍රමයෙන් පරිණාමය වුවා. කැනඩාවේ සෑම පුරවැසියෙකුටම පොදු මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ හෝ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක සාමාජිකයින්ගේ මැතිවරණයකදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට සහ එහි සාමාජිකත්වය සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමට අයිතියක් දැන් තිබෙනවා.

5. ජීවත්වීමට, නිදහසට සහ ආරක්ෂාවට ඇති අයිතිය යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ සියලුම කැනේඩියානුවන්ට ජීවත්වීමට, නිදහසට සහ පුද්ගලික ආරක්ෂාවට ඇති අයිතිය. එයින් අදහස් වන්නේ මෙම අයිතිවාසිකම්වලට බාධා සිදුවනවිට රජය එම  මූලික යුක්තියේ මූලධර්මවලට ගරු කළ යුතු බවයි. සාධාරණ නීතිමය ක්‍රියා පටිපාටි හරහා සහ පැහැදිලි, සාධාරණ නීති මත පදනම්ව හැර පුද්ගලයෙකුට මෙම අයිතිවාසිකම් කිසිසේත්ම අහිමි කළ නොහැකියි.

6. සියලුම කැනේඩියානුවන්ට සාධාරණ නඩු විභාගයකට ඇති අයිතිය-වරදකරු බව ඔප්පු වන තුරු නිර්දෝෂී යැයි උපකල්පනය කිරීමේ අයිතිය, අසාධාරණ සෝදිසි කිරීම් හෝ අල්ලා ගැනීම් වලින් ආරක්ෂාව, නීතිය යටතේ සමාන ආරක්ෂාවක් ලබා ගැනීමේ අයිතිය සහ ඉංග්‍රීසි හෝ ප්‍රංශ භාෂාවෙන් සේවා ලබා ගැනීමේ අයිතිය මෙයට ඇතුළත් වෙනවා.

කැනේඩියානු මානව හිමිකම් කොමිසමේ අරමුණ වන්නේ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම සහ ප්‍රවර්ධනය කිරීම. ඔබේ මානව හිමිකම්, ප්‍රවේශ විය හැකි කැනඩාවකට ඇති ඔබේ අයිතිය, සමාන වැඩ සඳහා සමාන වැටුප් ලබා ගැනීමේ ඔබේ අයිතිය, නිවාස සඳහා ඇති ඔබේ අයිතිය සහ හිරිහැර හා වෙනස්කම් කිරීම් වලින් තොරව ජීවත් වීමේ ඔබේ අයිතිය ඉතා වැදගත් බව තේරුම් ගත යුතුයි.

නැවතත් ලිපියකින් හමුවන තුරු ඔබට ආයුබෝවන්!

මේ ලිපියට පදනම් වූ යූ ටියුබ් වැඩසටහන් දිගුව