නේපාලය-ටිබෙට් දේශසීමාව ආසන්නයේ පසුගිය සතියේ ඇති වූ විනාශකාරී හදිසි ගංවතුර තත්ත්වයෙන් පසු, සහන සහ යළි පිහිටුවීමේ මෙහෙයුම් කඩිනම් කර ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පවසයි. ජීවතුන් අතර සිටින අයකු වේ නම් ඔවුන් සොයා ගැනීමේ දැඩි උත්සාහයක ගැලවුම්කරුවන් නිරතව සිටිති.
දහස් සංඛ්යාත පිරිසකට මේ වන විට වඩාත්ම අවශ්ය වී ඇත්තේ ආධාර ලබා දීම, අහිමි වූ ආදරණීයයන්ගේ සිරුරු සොයා ගැනීම, අතුරුදහන් වූ නෑදෑයන් සෙවීම සහ වෙන් වූ දරුවන් යළි එකතු කිරීම බව එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම්වරයාගේ ප්රකාශකයා සඳහන් කළේය.
නේපාල ආපදා කළමනාකරණ ඒජන්සියට අනුව, නේපාලයෙන් පුද්ගලයින් 1,200කට අධික සංඛ්යාවක් මියගොස් ඇති අතර තවත් 4,200කට වැඩි පිරිසක් අතුරුදහන්ව ඇත. ටිබෙට් දේශසීමා ප්රදේශයෙන් මරණ 21ක් වාර්තා වී ඇති අතර, පුද්ගලයින් 540කට අධික සංඛ්යාවක් ලක්ව හෝ අතුරුදහන්ව සිටින බව චීන රාජ්ය මාධ්ය වාර්තා කරයි.
නේපාලයේ ජල විදුලි බලාගාර උමං මාර්ගවල සිරවී සිට ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙන කම්කරුවන් ගණනාවක් මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම් අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වේ. හිමාලයානු නිම්නයක් හරහා පසුගිය බදාදා හටගත් දැවැන්ත හදිසි ගංවතුරක් ගම්මාන රැසක් විනාශ කර දැමුවේය. මෙම ව්යසනය ග්ලැසියරයක් බිඳ වැටීමෙන් ඇති වූවක් බවට විශ්වාස කෙරේ.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආපදා කළමනාකරණ ඒජන්සියට අනුව, එදා සිට මේ දක්වා පුද්ගලයින් 12,000කට ආසන්න සංඛ්යාවක් මුදාගෙන තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියාව, බ්රිතාන්යය, ඔස්ට්රේලියාව, ඇමරිකාව සහ මැලේසියාව ඇතුළු රටවල් රැසක විදේශීය පුරවැසියන් ද ඇතුළුව තවත් දහස් ගණනක් තවමත් අතුරුදහන්ව සිටිති. සතියක් ගතවී ඇතත්, මරණ සංඛ්යාව තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇති බිය බලවත් වී තිබේ.
චීන දේශසීමා ආශ්රිත ටිබෙට් පෙදෙසේ අතුරුදහන් වූ 500කට අධික පිරිසක් සෙවීමේ කටයුතුවල චීන ගැලවුම්කරුවන් නිරතව සිටින නමුත්, නේපාලය සහ ටිබෙට් අතර පිහිටි ගියිරොං වරාය (Gyirong Port) ප්රදේශයෙන් මෙතෙක් කිසිදු ජීවතුන් අතර සිටින අයකු සොයා ගැනීමට හැකි වී නැත. ටිබෙට් ප්රදේශය දැඩි පාලනයක් යටතේ තබාගෙන සිටින චීනය, සියලු තොරතුරු රාජ්ය මාධ්ය හරහා පමණක් නිකුත් කරන අතර, විදේශීය මාධ්යවේදීන්ට අවසරයකින් තොරව එහි යාමට නොහැකිය.
බර යන්ත්රෝපකරණ භාවිතා කරමින් ඔරලෝසුව වටා වෙහෙස වන ගැලවුම්කරුවන්ට, ගියිරොං දේශසීමා හරස් මාර්ගයට පිවිසෙන මාර්ගය සුන්බුන්වලින් මුදා ගැනීමට සහ යළි විවෘත කිරීමට හැකි වී තිබේ. ඉන් අතුරුදහන් වූවන් සෙවීමේ කටයුතු වේගවත් වනු ඇති බව චීන රාජ්ය මාධ්ය සඳහන් කරයි.
ඉතා අපහසු තත්ත්වයන් යටතේ ගැලවුම් මෙහෙයුම් ක්රියාත්මක වන අතර, දුෂ්කර ප්රදේශ කරා ළඟා වීම සඳහා තාවකාලික පාලම් ඉදිකිරීමට ඉන්දියාවේ සහ චීනයේ විශේෂඥයින් උදව් වෙමින් සිටිති. ළඟා වීමට අපහසු ප්රදේශ ආවරණය කරමින් දිවි ගලවා ගත් අය සිටීදැයි පරීක්ෂා කිරීමට ட்ரோන් (Drone) යානා යොදවා ඇත.
පාලම් 40කට වැඩි ප්රමාණයක් විනාශ වී තිබීම හේතුවෙන් ප්රවේශ වීම ප්රධාන අභියෝගය වී ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ මානුෂීය කටයුතු සම්බන්ධීකරණ කාර්යාලය (OCHA) පවසයි. වඩාත්ම දුෂ්කර ප්රජාවන් සඳහා සැපයුම් ලබා දීම සඳහා හමුදා හෙලිකොප්ටර් යානා මත යැපීමට සිදුවී ඇති අතර, ගම්මාන තවමත් ඉන්ධන සහ විදුලිය නොමැතිව අරගල කරමින් සිටී.
ටිබෙට් ප්රදේශයට සිදු වූ ගංවතුරේ සම්පූර්ණ බලපෑම තවමත් අපැහැදිලිය. දේශසීමා ආශ්රිත විනාශයන් පෙන්වන තොරතුරු චීනය රාජ්ය මාධ්ය මගින් නිකුත් කර ඇතත්, ගොදුරු වූවන් පිළිබඳ හෝ ප්රදේශවාසීන්ට වූ බලපෑම පිළිබඳ විස්තර ඉතා අල්පය.
නේපාලයේ, නුවාකොට් (Nuwakot) සහ රසුවා (Rasuwa) යන දිස්ත්රික්කවල ස්ථාන 27ක – ප්රධාන වශයෙන් පාසල්වල – නිවාස අහිමි වූ සහ විස්ථාපිත වූ පුද්ගලයින් 3,500කට ආසන්න පිරිසක් රැඳී සිටින අතර, එය අධ්යාපන කටයුතුවලට බාධාවක් වී තිබේ. අධික ලෙස සෙනඟ පිරුණු මධ්යස්ථාන, අපවිත්ර වූ ජලය සහ හානි වූ සෞඛ්ය පහසුකම් හේතුවෙන් වර්ෂා කාලය තුළ ජනතාව බරපතළ රෝග අවදානමකට මුහුණ දී සිටින බව OCHA සඳහන් කරයි.
දිවි ගලවා ගත් අයගේ ජීවිත ආරක්ෂා කිරීම, වෛද්ය ප්රතිකාර සහ මානසික උපදේශන සැපයීම සඳහා යළිත් ප්රමුඛතාවය දී ඇති බව නේපාල අග්රාමාත්ය බලේන්ද්ර ෂා (Balendra Shah) ප්රකාශ කළේය. මෙම ආපසාව “අපගේ මව්වරුන්, පියවරුන්, සොහොයුරියන් සහ සොහොයුරන් එක මොහොතකින් අපෙන් උදුරා ගත්තේය” යැයි ඔහු බදාදා පාර්ලිමේන්තුව අමතමින් පැවසීය.
කෙසේ වෙතත්, “අපගේ සිරුරු මහත් සේ විඩාවට පත්ව ඇතැයි සිතා විවේක ගැනීමට අපට සුඛෝපභෝගී අවස්ථාවක් නැත. අපගේ හදවත් බිඳ වැටී ඇති මොහොතක එකට එකතු වී වැළපීමටද කාලය නැත” යනුවෙන් ඔහු වැඩිදුරටත් කියා සිටියේය. අගෝස්තු 26 වැනි දින ප්රාදේශීය වේලාවෙන් 08:45ට ගංවතුරක් ඇති වූ බවට තමාට පණිවිඩයක් ලැබුණු බව ඔහු පැවසීය. ඉන් මිනිත්තු පහළොවකට පසු, ගංගා όඩ දිගේ ජීවත් වන ජනතාවට ඉවත් වන ලෙස දිස්ත්රික් පරිපාලන කාර්යාලවලින් ඉල්ලා සිටි අතර, 09:35 වන විට බලපෑමට ලක් වූ ප්රදේශවල ජංගම දුරකථන වෙත පූර්වාරක්ෂක අනතුරු ඇඟවීම් යවා ඇත.
“කාලෝචිත ගංවතුර අනතුරු ඇඟවීමක් සිදු නොවූයේ මන්ද” යන පැනයට පිළිතුරු දෙමින් ඔහු සඳහන් කළේ, මෙම ආපදාව “අනාවැකි කිව නොහැකි මට්ටමකට එහා ගිය එකක්” බවයි.
ගංවතුරට පෙර දිනවල ග්ලැසියරය අවට වර්ධනය වන අસ્થාවරභාවය පිළිබඳ සාක්ෂි තිබූ බව නව වාර්තාවකින් හෙළි වී තිබේ. ආසියානු කඳුකර ශාස්ත්රීය සන්ධානය, ස්ටිම්සන් මධ්යස්ථානය සහ චීනයේ කඳුකර උවදුරු හා පරිසර ආයතනයේ විශේෂඥයින්ට අනුව, වඩා හොඳ මුල් අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති තිබුණි නම් ජීවිත බේරා ගැනීමට ඉඩ තිබුණි.
දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් හිමාලය කලාපයේ අයිස් සහ සියවස් ගණනක් පැරණි ශීත කළ පස (permafrost) දියවීම සිදුවන බව විද්යාඥයන් වසර ගණනාවක් තිස්සේ අනතුරු ඇඟვიM කර ඇත. මෙම සිදුවීමෙන් හිමාලය කලාපය මුහුණ දී සිටින උත්සන්න වන අවදානම් තත්ත්වය මනාව පෙන්නුම් කරන බව පැවසූ අග්රාමාත්ය ෂා, මේ නිසා අප විඳින ව්යසනයන් සම්බන්ධයෙන් ජාත්යන්තර ප්රජාව හමුවේ දැඩි ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කළ යුතු කාලය එළඹ ඇති බව අවධාරණය කළේය.
“දේශගුණික විපර්යාස යනු ගෝලීය දායකත්වයකි. එහි බලපෑම් අවම කිරීම සහ කළමනාකරණය කිරීම ගෝලීය ප්රජාවේ හවුල් වගකීමකි” යැයි ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය. මියගිය අයගේ පවුල්වලට මූල්ය ආධාර සැපයීමට, විස්ථාපිතයන් මුදාගැනීමට සහ නැවත පදිංචි කිරීමට මෙන්ම හමුදාව යෙදවීම සඳහා නේපාලය බලපෑමට ලක් වූ ප්රදේශ 15ක මාස තුනක කාලයක් සඳහා ආපදා තත්ත්වයක් ප්රකාශයට පත් කර ඇත.
ඒ අනුව, නේපාල රජය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය එක්ව මාස හතරක මානුෂීය හදිසි ආපදා අභියාචනයක් දියත් කිරීමට එකඟ වී තිබේ.
