ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතියේ ස්වාධීනත්වය සහ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම අරමුණු කරගනිමින් රජය විසින් ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිත 22 වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනය සහ අධිකරණ සංවිධාන පනත් සංශෝධනය පිළිබඳව මේ වන විට රට තුළ පුළුල් කතාබහක් නිර්මාණය වී තිබේ.
අමාත්ය විජිත හේරත් මහතා ප්රකාශ කළේ, විපක්ෂයේ විරෝධතා මධ්යයේ වුවද ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනය සහ අධිකරණ සංවිධාන පනත් සංශෝධනය පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කර ක්රියාත්මක කිරීමට රජය තීරණය කර ඇති බවයි. රජයේ ප්රධාන අභිලාෂය වන්නේ අධිකරණයේ ව්යුහය වෙනස් කිරීම හරහා දැනට අධිකරණ පද්ධතිය තුළ පවතින දැවැන්ත නඩු ගොඩගැසීම (backlog) අවසන් කිරීමයි.
කැබිනට් ප්රකාශක අමාත්ය වෛද්ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා පෙන්වා දෙන්නේ, මෙම සංශෝධන රජයට ජනතාව ලබා දුන් ජනවරමට අනුකූල වන බවයි. අධිකරණ ක්රියාවලියේ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සහ පවතින නඩු ප්රමාදයන් අවම කිරීම තුළින් ජනතාවට සහනයක් සැලසීම රජයේ මූලික ඉලක්කය වී තිබේ.
මෙම සංශෝධනවල වඩාත්ම කතාබහට ලක්වන කරුණක් වන්නේ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස ඉහළ දැමීමයි. මේ සම්බන්ධයෙන් මහා සංඝරත්නය තුළ යම් නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වයක් පැවති බවත්, එය ඇතැම් බලවේග විසින් භික්ෂූන් වහන්සේලා නොමඟ යැවීම නිසා සිදු වූවක් බවත් අමාත්ය විජිත හේරත් මහතා සඳහන් කළේය. කෙසේ වෙතත්, වර්තමානය වන විට මහා සංඝරත්නය සැබෑ තත්ත්වය වටහාගෙන ඇති බව රජය පවසයි.
අමාත්ය නලින්ද ජයතිස්ස සහ අධිකරණ අමාත්ය හර්ෂණ නානායක්කාර යන මහත්වරුන් මල්වතු, අස්ගිරි සහ රාමඤ්ඤ මහා නිකායන්හි මහානායක හිමිවරුන් බැහැදැක මෙම සංශෝධන පිළිබඳව පැහැදිලි කර දී තිබේ. එම සාකච්ඡාවලදී මහානායක හිමිවරුන් මතු කළ ප්රධාන ගැටලුව වූයේ මෙම සංශෝධනය කිසියම් නිශ්චිත විනිසුරුවරයෙකු ඉලක්ක කර ගනිමින් ගෙන එන්නක් ද යන්නයි. ඊට පිළිතුරු දෙමින් රජය පවසා ඇත්තේ මෙය මහේස්ත්රාත් අධිකරණයේ සිට ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය දක්වා වූ සියලුම විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස ඉහළ දැමීම සඳහා ගෙන එන පොදු සංශෝධනයක් බවයි.
මල්වතු පාර්ශවයේ මහානායක හිමිපාණන් වහන්සේ ද අධිකරණයේ පවතින නඩු ප්රමාදය පිළිබඳව සිය අත්දැකීම් පවසා ඇති අතර, උන්වහන්සේගේ එක්තරා නඩුවක් වසර 20ක් තිස්සේ ඇදී යමින් පවතින බව එහිදී සඳහන් කර ඇත. මෙම පැහැදිලි කිරීම්වලින් අනතුරුව මහානායක හිමිවරුන් රජයේ වැඩපිළිවෙල පිළිබඳව එකඟතාව පළ කළ බව අමාත්ය ජයතිස්ස මහතා වැඩිදුරටත් පැවසීය.
යෝජිත 22 වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනය මගින් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස ඉහළ නංවන අතර, අධිකරණ සංවිධාන පනතේ සංශෝධන මගින් දිස්ත්රික් අධිකරණ ඇතුළු අනෙකුත් සියලුම අධිකරණවල විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස ඉහළ නංවනු ඇත.
මෙම සංශෝධන කෙටුම්පත් සඳහා නීතිපතිවරයාගේ අනුමැතිය හිමිවී ඇති අතර, රජයේ ගැසට් පත්රයේ පළ කිරීමට සහ පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කිරීමට කැබිනට් මණ්ඩලය අනුමැතිය ලබා දී ඇත. මෙම පියවර හරහා අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ශක්තිමත් කිරීම සහ කාර්යක්ෂමතාව වර්ධනය කිරීම අපේක්ෂා කෙරෙ
රජය මෙම පියවර අධිකරණයේ දියුණුව සඳහා ගන්නා එකක් බව පැවසුවද, ඒ පිළිබඳව විවිධ විද්වතුන් සහ සංවිධාන සිය කනස්සල්ල පළ කර ඇත. ජාතික ජන බලවේගය (NPP) වැනි දේශපාලන ව්යාපාර විශ්රාම වයස ඉහළ දැමීම හරහා අධිකරණය දුර්වල කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ දැයි ඇතැම් පාර්ශව සැක පළ කරයි. 1970 දශකයේ සිට බලයට පත් වූ විවිධ රජයන් අධිකරණය දුර්වල කිරීම හරහා තම පාලනය සුමට කර ගැනීමට උත්සාහ කර ඇති බව ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී පෙනී යන කරුණකි.
මේ සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් වී ඇති ප්රධාන විවේචන කිහිපයක් පහත පරිදි වේ.
- ප්රතිපත්ති පත්රිකාවක හිඟකම – රජය මෙම විශ්රාම වයස ඉහළ නැංවීමේ අවශ්යතාවය සහ එහි පදනම පැහැදිලි කරමින් නිල ප්රතිපත්ති පත්රිකාවක් (Policy Paper) හෝ ස්ථාවර පත්රිකාවක් (Position Paper) ඉදිරිපත් කර නොමැති වීම විනිවිදභාවය පිළිබඳ ගැටලු මතු කරයි.
- පටු ප්රවේශය – අධිකරණ පද්ධතියේ පවතින අනෙකුත් හදිසි සහ ව්යුහාත්මක ගැටලුවලට විසඳුම් නොසොයා විශ්රාම වයස පමණක් ඉහළ නැංවීම මගින් සමස්ත පද්ධතියේ ගැටලු විසඳිය හැකිද යන්න ප්රශ්නකාරී වේ.
- උසස්වීම් අවස්ථා අහිමි වීම – උසස් අධිකරණවල විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස ඉහළ දැමීම, පහළ අධිකරණවල සිටින විනිසුරුවරුන්ගේ උසස්වීම් ලැබීමේ අවස්ථාවන්ට (promotional prospects) සහ ඔවුන්ගේ “සාධාරණ අපේක්ෂාවන්ට” (legitimate expectations) බලපෑම් කළ හැකිය.
- හදිසි ක්රියාත්මක වීම – විශ්රාම වයස ඉහළ නැංවීම වහාම ක්රියාත්මක නොකර, අනාගතයේ යම් දිනක සිට (prospectively) ක්රියාත්මක වන පරිදි සිදු කළ යුතු බවට ද යෝජනා වී තිබේ.
ප්රජාතන්ත්රවාදී සමාජයක බලතල බෙදීමේ මූලධර්මය (Doctrine of Separation of Powers) අතිශය වැදගත් වේ. කිසිදු තාර්කික සාධාරණීකරණයකින් තොරව අධිකරණයේ එක් අංශයක් පමණක් වෙනස් කිරීම සමස්ත ව්යවස්ථාපිත පද්ධතියේ සමතුලිතතාවයට හානි කළ හැකිය.
තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ ඉහළ අධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ චර්යාවන් පිළිබඳව සොයා බැලීමට හෝ ඔවුන්ව විනිශ්චය කිරීමට (judging judges) පවතින ආයතනික යාන්ත්රණයේ හිඟකමයි. දැනට පවතින දෝෂාභියෝග ක්රියාවලිය (Impeachment) අවසාන පියවරක් ලෙස පමණක් භාවිතා කළ යුත්තකි. පහළ අධිකරණ විනිසුරුවරුන් සඳහා අධිකරණ සේවා කොමිෂන් සභාව (JSC) පවතින නමුත්, එහි පවතින අඩුපාඩු ද කලක සිට විවේචනයට ලක්වී ඇත.
එබැවින් හුදෙක් විශ්රාම වයස ඉහළ නැංවීමට වඩා, විනිසුරුවරුන්ගේ සේවා කාලයේ සුරක්ෂිතතාව සහ අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා වන පරිදි පැමිණිලි සහ අභියාචනා විභාග කළ හැකි ශක්තිමත් ආයතනික යාන්ත්රණයක් සකස් කිරීම වඩාත් කාලෝචිත බව විද්වතුන් පෙන්වා දෙයි.
මේ අතර, හිටපු විදේශ අමාත්ය මහාචාර්ය ජී.එල්. පීරිස් මහතා ප්රමුඛ ඒකාබද්ධ විපක්ෂය ද රජයේ ඇතැම් නීතිමය පියවරයන් පිළිබඳව අවධානයෙන් සිටී. විශේෂයෙන් දූෂණ විරෝධී (සංශෝධන) පනත් කෙටුම්පතේ මානව හිමිකම් බලපෑම පිළිබඳව සොයා බලන ලෙස ඔහු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP), යුරෝපා සංගමය (EU), ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB) සහ ජපාන රජය වැනි ජාත්යන්තර සංවර්ධන හවුල්කරුවන්ගෙන් ඉල්ලා ඇත.
දූෂණයට එරෙහි සටනට සහාය දෙන අතරම, එම ක්රියාවලිය තුළින් පුද්ගල නිදහස හෝ මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය නොවිය යුතු බව විපක්ෂයේ ස්ථාවරයයි.
