කැනඩාවේ ඇල්බර්ටා (Alberta) ප්‍රාන්තයේ වැසියෝ කැනඩාවෙන් වෙන්වීමේ බෙදුම්වාදී යෝජනාව තීරණාත්මක ලෙස පරාජය කරමින් කැනඩා සංසදය (Confederation) තුළම රැඳී සිටීමට ඡන්දය ප්‍රකාශ කරති. පැවැති ඓතිහාසික ජනමත විචාරණයේදී ඇල්බර්ටා වැසියන්ගෙන් සියයට 76ක් පමණ කිසිදු වැඩිදුර සාකච්ඡාවකින් තොරව කැනඩාවේ කොටසක් ලෙස රැඳී සිටීමට පක්ෂව ඡන්දය ලබා දී ඇත.
මැතිවරණ ප්‍රතිඵල නිකුත් වීමත් සමඟ වාර්තා වූයේ ගණන් කරන ලද බැලට් පත්‍ර මිලියන 1.9කට ආසන්න ප්‍රමාණයෙන් සියයට 61.9ක ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරමින් වෙන්වීමට එරෙහිව විශාල ජනමතයක් ගොඩනැගී තිබූ බවයි. කෙසේ වෙතත්, කැනඩාවෙන් වෙන්වීමේ මාවතේ ඉදිරියට යාමට පක්ෂව ද බැලට් පත්‍ර අර්ධ මිලියනයකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ප්‍රකාශ වී තිබුණි. Central Peace-Notley සහ Rimbey-Rocky Mountain House-Sundre වැනි ඇතැම් ඡන්ද කොට්ඨාසයන්හි වෙන්වීමට පක්ෂව ලැබුණු ඡන්ද සංඛ්‍යාව, කැනඩාවේ රැඳී සිටීමට පක්ෂව ලැබුණු ඡන්ද සංඛ්‍යාවට වඩා සුළු ප්‍රමාණයකින් වැඩි වී තිබීමද විශේෂත්වයකි.
මෙම ජනමත විචාරණය පසුගිය මැයි මාසයේදී ඇල්බර්ටා ප්‍රාන්ත අගමැතිනි ඩැනියෙල් ස්මිත් (Danielle Smith) විසින් ආරම්භ කරන ලද දීර්ඝ ක්‍රියාවලියක අවසානය සනිටුහන් කරයි. මෙහිදී ප්‍රාන්ත රජය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ප්‍රශ්න 10ක් සඳහා ඡන්දදායකයින්ට ‘X’ ලකුණ යෙදීමට සිදු වූ අතර, ඉන් 10 වන ප්‍රශ්නය කෙලින්ම වෙන්වීමේ මාතෘකාවට අදාළ විය.
10 වන ප්‍රශ්නය ජනමත විචාරණයට ඇතුළත් කිරීමට අගමැතිනි ස්මිත් තීරණය කළේ ‘Stay Free Alberta’ පෙත්සම සම්බන්ධයෙන් පළමු ජාතීන්ගේ (First Nations) ජනතාවගෙන් උපදෙස් ලබා ගැනීමට ප්‍රාන්ත රජයට බැඳීමක් ඇති බව පවසමින් කිංස් බෙන්ච් අධිකරණයේ (Court of King’s Bench) විනිසුරුවරයෙකු දුන් තීන්දුව අභියෝගයට ලක් කරමිනි. මෙම යෝජිත ජනමත විචාරණය සෘජුවම වෙන්වීමක් සිදු නොකරන බැවින් අධිකරණ තීන්දුව මෙයට අදාළ නොවන බව ඇය ප්‍රකාශ කළාය.
10 වන ප්‍රශ්නයෙන් විමසා සිටියේ ඇල්බර්ටාව කැනඩාව තුළ රැඳී සිටිය යුතුද නැතහොත් අනාගතයේදී වෙන්වීම පිළිබඳ නීතිමය බැඳීමක් සහිත ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වීමේ නීතිමය ක්‍රියාවලිය ප්‍රාන්ත රජය විසින් ආරම්භ කළ යුතුද යන්නයි. ජනමත විචාරණ ව්‍යාපාරය අතරතුර ඇල්බර්ටා ප්‍රාන්ත කොඩිය බෙදුම්වාදීන්ගේ සංකේතයක් බවට පත් වූ අතර, රැලි, පත්‍රිකා සහ ආර්ථික විනාශයක් සිදුවිය හැකි බවට කෙරුණු විවිධ අනතුරු ඇඟවීම් හේතුවෙන් සමාජය තුළ දැඩි මතභේදාත්මක වාතාවරණයක් ගොඩනැගී තිබුණි.
ප්‍රො-කැනඩා (Pro-Canada) බලවේගවල සංවිධායක සහ ඇල්බර්ටා හි හිටපු නියෝජ්‍ය අගමැති ටෝමස් ලුකාසුක් (Thomas Lukaszuk) ඇඩ්මන්ටන් හි පොලිෂ් හෝල් (Polish Hall) හි පැවැති රැස්වීමකදී “කැනඩාව සමඟ සෙල්ලම් කරන්න එපා!” යනුවෙන් පවසමින් සිය ජයග්‍රාහී සතුට පළ කළේය. ඔහු විසින් ආරම්භ කරන ලද ‘Forever Canadian’ ව්‍යාපාරය මගින් ඇල්බර්ටාව කැනඩාවේ රැඳී සිටිය යුතු බවට එකඟ වූ වැසියන් 400,000කට වැඩි පිරිසකගේ අත්සන් ලබාගෙන තිබුණි.
මෙම ප්‍රතිඵලය කැනඩාවට, මුළු ලෝකයට සහ විශේෂයෙන්ම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයට ලබා දුන් ප්‍රබල පණිවිඩයක් බවත්, කැනඩාව කඩනොකළ හැකි තරම් ශක්තිමත් බවත් ඔහු පැවසීය. කෙසේ වෙතත්, ඩොලර් මිලියන 130කට අධික මුදලක් වැය වූ මෙම ජනමත විචාරණය වෙනුවට ප්‍රාන්ත ව්‍යවස්ථාදායකයේ ඡන්ද විමසීමක් පැවැත්වීමට තිබූ බව ලුකාසුක් පෙන්වා දුන්නේය. මෙවැනි ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වීම මගින් ඇල්බර්ටාවේ ආයෝජන සුරක්ෂිතතාව සහ ස්ථාවරත්වය පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ සැකසංකා මතු වූ බවද ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.
තමාද කැනඩාවේ රැඳී සිටීමට ඡන්දය දුන් බව පැවසූ අගමැතිනි ඩැනියෙල් ස්මිත්, සියයට 50කට වැඩි එක් ඡන්දයක (50% plus one) බහුතරයකින් ජයග්‍රහණය තීරණය වන බවත්, ඇගේ එක්සත් කොන්සර්වේටිව් පක්ෂ (UCP) රජයේ ඉතිරි කාලසීමාව තුළ නැවත වෙන්වීමේ ජනමත විචාරණයක් නොපවත්වන බවත් ප්‍රතිඥා දුන්නාය. ඇල්බර්ටා වැසියන් එක්සත් කැනඩාවක් තුළ ශක්තිමත් ඇල්බර්ටාවක් වෙනුවෙන් ඡන්දය දී ඇති බව ඇය සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ සඳහන් කළාය.
අඟහරුවාදා රාත්‍රියේ විශේෂ ප්‍රකාශයක් කරමින් ඇය කියා සිටියේ, ඇල්බර්ටාව සිය ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් ඉදිරියටත් පෙනී සිටින නමුත්, එම ආරවුල් විසඳා ගන්නේ වෙන්වීමෙන් නොව දේශපාලනික හා නීතිමය ආයතන තුළින් බවයි. වෙන්වීමට පක්ෂව ඡන්දය දුන් පිරිස අමතමින් ඇය පැවසූයේ, ඔටාවා ෆෙඩරල් රජය විසින් ඔවුන්ගේ නිදහසට සහ සමෘද්ධියට තර්ජනයක් කර ඇති බවට පවතින හැඟීම තමා වටහා ගන්නා බවයි.
කැනේඩියානු අගමැති මාර්ක් කාර්නි ඇල්බර්ටා වැසියන්ගේ තීරණය සාදරයෙන් පිළිගනිමින් කියා සිටියේ, ඇල්බර්ටා වැසියන් එකමුතුකම සහ එකට රට ගොඩනැගීම තෝරාගෙන ඇති බවයි. කැනඩාව එහි කොටස්වල එකතුවට වඩා බෙහෙවින් ශ්‍රේෂ්ඨ බවත්, සියලු දෙනා එක්ව නව අභිලාෂයන්ගෙන් යුතුව ඉදිරියට යන බවත් ඔහු පැවසීය. ෆෙඩරල් පාලනය යටතේ පවතින ගැටලුවලට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන වෙනුවට ප්‍රායෝගික විසඳුම් සෙවිය හැකි බව අගමැති කාර්නි සඳහන් කළේය.
ඔටාවා හි ෆෙඩරල් රජය කෙරෙහි ඇල්බර්ටා වැසියන් තුළ පවතින අසන්තෝෂය අලුත් එකක් නොවන අතර එය දශක ගණනාවක් පැරණිය. මෙම අසහනයට බලපෑ ඓතිහාසික කරුණු කිහිපයකි:
කැනේඩියානු තිරිඟු මණ්ඩලය (Canadian Wheat Board) බෝග මිල සහ අලෙවිය සම්බන්ධයෙන් පැවැති ඒකාධිකාරය නිසා ඇල්බර්ටා ගොවීන් අසහනයට පත්වීම.ජාතික බලශක්ති වැඩසටහන (NEP)1980 ගණන්වල හිටපු අගමැති පියරේ ටෲඩෝගේ (Pierre Trudeau) ප්‍රතිපත්ති මගින් ඇල්බර්ටාවේ තෙල් හා ගෑස් ක්ෂේත්‍රයේ රැකියා සහ ආයෝජන විනාශ වීම.ජස්ටින් ටෲඩෝ රජයේ ප්‍රතිපත්ති මෑත කාලයේ හිටපු අගමැති ජස්ටින් ටෲඩෝගේ (Justin Trudeau) බලශක්ති ආයෝජන ප්‍රතිපත්ති සහ කොවිඩ්-19 සමයේ පැනවූ මහජන සෞඛ්‍ය සීමා කිරීම් කෙරෙහි පැවැති දැඩි කෝපය.
2026 වසරේ ආරම්භයේ සිට පවත්වන ලද මතවිමසුම්වලදීද සියයට 70ක් පමණ ඇල්බර්ටා වැසියන් කැනඩාවේ රැඳී සිටීමට පක්ෂ බව දිගින් දිගටම පෙන්නුම් කළේය. ජනවාරි මාසයේ Ipsos මතවිමසුමෙන් පෙනී ගියේ සියයට 30ක් ස්වාධීනත්වයට සහාය දුන් නමුත්, එහි පිරිවැය සහ ප්‍රතිවිපාක හමුවේ සැබෑ ලෙසම වෙන්වීමට කැපවී සිටියේ ඉන් අඩක් පමණක් බවයි.
මෙම ජනමත විචාරණයේදී ජනතාවට සමස්තයක් ලෙස ප්‍රශ්න 10ක් ඉදිරිපත් කෙරිණි. 10 වන ප්‍රශ්නය වෙන්වීම පිළිබඳ වූ අතර, ඉතිරි ප්‍රශ්න 9 ආගමන විගමන සහ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය කරුණු කෙරෙහි යොමු විය.
ප්‍රාන්තයට පැමිණෙන ශ්‍රමිකයින් පිළිබඳව ඇල්බර්ටාවට වැඩි බලයක් තිබිය යුතුද යන්න සහ සෞඛ්‍ය හා අධ්‍යාපන සේවා ලබා ගන්නා ඇතැම් පිරිස් සඳහා ගාස්තු අය කිරීම හෝ සීමා පැනවීම කෙරෙහි යොමු විය.ෆෙඩරල් රජයේ බලතල අඩු කර ප්‍රාන්ත බලතල වැඩි කර ගැනීම සඳහා සසු ප්‍රාන්ත සමඟ සාකච්ඡා කිරීමටත්, සෙනෙට් සභාව (Senate) අහෝසි කිරීමටත් අනුමැතිය ඉල්ලා සිටියේය.
අගමැතිනි ස්මිත් ප්‍රකාශ කළේ ඔටාවා ෆෙඩරල් රජය සමඟ වඩා හොඳ එකඟතාවකට පැමිණීමට සහ සාකච්ඡාවලදී බලය ලබා ගැනීම සඳහා මෙම ප්‍රශ්න 9ට ‘ඔව්’ යන පිළිතුර අවශ්‍ය බවයි. කෙසේ වෙතත්, අගමැති මාර්ක් කාර්නි ඇල්බර්ටා වැසියන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ මෙම ප්‍රශ්න 9 ද ප්‍රතික්ෂේප කරන ලෙසයි.
ජනමත විචාරණයේ 10 වන ප්‍රශ්නයෙන් වෙන්වීම ප්‍රතික්ෂේප වීමත් සමඟ, ඇල්බර්ටා ප්‍රාන්තය කැනඩාව තුළම රැඳෙමින් සිය අයිතිවාසිකම් උදෙසා නීතිමය හා දේශපාලනික රාමුව තුළ සටන් කිරීමට තීරණය කර ඇත. අගමැතිනි ඩැනියෙල් ස්මිත් අවධාරණය කළේ නැවත කිසි දිනක සිය ධුර කාලය තුළ වෙන්වීමේ ජනමත විචාරණයක් නොපවත්වන බවත්, සියලුම ඇල්බර්ටා වැසියන් සහ කැනේඩියානුවන් එකමුතුව අනාගතය ගොඩනැගිය යුතු බවත්ය.
