කැනඩාවේ ඉතිහාසයේ නව පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කරමින්, හිටපු ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු ලුයිස් ආබර් (Louise Arbour) මහත්මිය කැනඩාවේ 31 වන ආණ්ඩුකාර ජනරාල්වරිය ලෙස පසුගිය 08 වැනිදා දින ඔටාවා නුවරදී උත්සවශ්රීයෙන් දිවුරුම් දුන්නාය. ඔටාවා හි සෙනෙට් මන්දිරයේදී පැවැති මෙම අභිමානවත් උත්සවයේදී ඇය සිය ධූරයේ වැඩ කටයුතු නිල වශයෙන් ආරම්භ කළාය.
ලුයිස් ආබර් මහත්මිය මෙම ධූරයට පත්වූයේ කැනඩාවේ ප්රථම දේශීය (Indigenous) ආණ්ඩුකාර ජනරාල්වරිය ලෙස සේවය කළ මේරි සයිමන් (Mary Simon) මහත්මියගෙන් පසුවයි. සයිමන් මහත්මියගේ සේවය අගය කළ ආබර් මහත්මිය, ඇයගේ ධූර කාලය ඉතිහාසය විසින් ඉතා වැදගත් සහ කාලෝචිත එකක් ලෙස සලකනු ලබන බව සඳහන් කළාය.
සිය ධූර ප්රාප්ති දේශනය පවත්වමින් ආබර් මහත්මිය වත්මන් ලෝකය මුහුණ දෙන තාක්ෂණික අභියෝග පිළිබඳව දැඩි අවධානයක් යොමු කළාය. විශේෂයෙන්ම කෘතිම බුද්ධිය (AI) වැනි තාක්ෂණයන්ගේ දියුණුවත් සමඟ සත්යය සහ අසත්යය අතර රේඛාවන් “වඩාත් බොඳ වෙමින්” පවතින බවට ඇය අනතුරු ඇඟවූවාය.
“AI මගින් අප ජීවත් වන සහ වැඩ කරන ආකාරය පමණක් නොව, අපගේම ඉරණම කෙරෙහි අප ක්රියා කරන පාලනය පවා තර්ජනයට ලක් විය හැකියි,” යනුවෙන් ඇය පැවසුවාය. කෙසේ වෙතත්, මෙම අභියෝග ජයගත නොහැකි ඒවා නොවන බවත්, අවදිකමින් (vigilant) සිටීමෙන් සහ විශ්වාසදායක පොදු ආයතන මෙන්ම ශක්තිමත් අධ්යාපන ක්රමයක් පවත්වා ගැනීමෙන් මේවාට මුහුණ දිය හැකි බවත් ඇය අවධාරණය කළාය.
කැනඩාව “පරිණත ප්රජාතන්ත්රවාදයක්” සහිත රටක් ලෙස හැඳින්වූ ඇය, විවිධ මත ප්රකාශ කිරීමට ඉඩ සලසන ශක්තිමත් ආයතන ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දුන්නාය. ජාතික මට්ටමේ වාද විවාද සිදුවන පොදු අවකාශය ආරක්ෂා කිරීම සියලු දෙනාගේ වගකීමක් බව ඇය වැඩිදුරටත් පැවසුවාය.
කැනඩාවේ තරුණ පරපුර පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් ආබර් මහත්මිය පැවසුවේ, රට තරුණ කැනේඩියානුවන් වෙනුවෙන් ඉටු කළ යුතු වගකීම් මගහරිමින් සිටින බවයි. වත්මන් තරුණ පරපුර උගත්, දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ දැනුවත් සහ ඉහළ ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයකින් යුක්ත වුවද, පවතින අසමානතාවය හේතුවෙන් ඔවුන්ට සිය උපරිම විභවය කරා ළඟා වීමට නොහැකි වී ඇති බව ඇය ප්රකාශ කළාය. මෙය නිවැරදි කිරීම සැමගේ හවුල් වගකීමක් බව ඇය අවධාරණය කළාය.
මෙම උත්සවය සංස්කෘතික අංග රැසකින් වර්ණවත් විය. ආරම්භයේදී ඉනුයිට් (Inuit) වැඩිහිටියෙකු විසින් සාම්ප්රදායික ‘කුලික්’ (qulliq) තෙල් පහනක් දල්වන ලද අතර එය උත්සවය පුරාම දැල්වී තිබුණි. ප්රංශ භාෂිත කලාකාරිනී සාරා ඩුෆෝර් සහ ඉංග්රීසි භාෂිත කලාකරු ටයිලර් ෂෝ විසින් ගීත ගායනා කරන ලදී. පාර්ලිමේන්තු කවි කිවිඳිය වන චිම්වෙම්වේ උන්ඩි විසින් මෙම අවස්ථාව වෙනුවෙන්ම රචිත “Reasons” නම් කවිය කියවන ලද අතර, එහි ප්රංශ පරිවර්තනය ඔටාවා හි ලුයිස් ආබර් ප්රංශ රජයේ ප්රාථමික විදුහලේ සිසුවෙකු විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී.
උත්සවය අවසානයේ ආබර් මහත්මිය වෙනුවෙන් ආචාර වෙඩි මුර 21ක් පිරිනැමුණු අතර, පීස් ටවර් (Peace Tower) මත ආණ්ඩුකාර ජනරාල්වරියගේ ධජය එසවීය.
79 හැවිරිදි ලුයිස් ආබර් මහත්මිය කැනඩාවේ සිටින අති දක්ෂ සහ ගෞරවණීය නීතිවේදිනියකි. මොන්ට්රියල් හි උපන් ඇය 1999 සිට 2004 දක්වා කැනඩාවේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරියක ලෙස කටයුතු කළාය. මීට පෙර ඇය ඔන්ටාරියෝ හි මහාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේද විනිසුරුවරියක ලෙස සේවය කර ඇත.
ඇයගේ වෘත්තීය ජීවිතය ජාත්යන්තර තලයේද කැපී පෙනේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ හිටපු යුගෝස්ලාවියාව සහ රුවන්ඩාව සඳහා වූ ජාත්යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ ප්රධාන පැමිණිලිකාරිය ලෙස ඇය මනුෂ්යත්වයට එරෙහි අපරාධ සහ ජන සංහාරයන් සම්බන්ධයෙන් නඩු පවරා ඇත. පසුව ඇය එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් ලෙසත්, ජාත්යන්තර සංක්රමණ පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ නියෝජිතවරිය ලෙසත් කටයුතු කළාය.
2021 වසරේදී කැනේඩියානු හමුදාව තුළ සිදුවූ ලිංගික අපචාර පිළිබඳ ස්වාධීන විමර්ශනය මෙහෙයවන ලද්දේ ද ඇය විසිනි. එහිදී හමුදා සංස්කෘතිය තුළ පවතින දුර්වලතා පෙන්වා දෙමින් ඇය ඉදිරිපත් කළ වාර්තාව ඉතා වැදගත් එකක් විය.
කැනඩාව ව්යවස්ථානුකූල රාජාණ්ඩුවක් වන අතර, එහි රාජ්ය නායකයා වන්නේ තුන්වන චාල්ස් රජුය. ආණ්ඩුකාර ජනරාල්වරයා යනු කැනඩාව තුළ රජුගේ නියෝජිතයායි. 1867 ව්යවස්ථා පනතට අනුව රජු සතු විධායක බලය ආණ්ඩුකාර ජනරාල්වරයා විසින් ක්රියාත්මක කරනු ලබන අතර, එය සිදු කරනු ලබන්නේ අග්රාමාත්යවරයාගේ උපදෙස් මතය.
ආණ්ඩුකාර ජනරාල්වරයාගේ ප්රධාන වගකීම් අතර:
- අග්රාමාත්යවරයා, කැබිනට් මණ්ඩලය සහ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන් දිවුරුම් දීම.
- අග්රාමාත්යවරයාගේ උපදෙස් මත පාර්ලිමේන්තුව කැඳවීම, කල් තැබීම සහ විසුරුවා හැරීම.
- සිංහාසන කතාව (Speech from the Throne) ඉදිරිපත් කිරීම.
- පාර්ලිමේන්තු පනත් සඳහා රාජකීය අනුමැතිය ලබා දීම.
- කැනේඩියානු සන්නද්ධ හමුදාවල ප්රධාන අණදෙන නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කිරීම.
අග්රාමාත්ය මාර්ක් කාර්නි (Mark Carney) පැවසුවේ ලුයිස් ආබර් යනු කැනඩාව අගය කරන වටිනාකම්වල භාරකාරිය බවයි. ඇය යුක්තිය, ආරක්ෂාව සහ සමෘද්ධිය පවතින කැනඩාවක් ලොවට නියෝජනය කරනු ඇති බවට ඔහු විශ්වාසය පළ කළේය.
ආබර් මහත්මිය ද්විභාෂික (ඉංග්රීසි සහ ප්රංශ) හැකියාවෙන් යුක්ත වීම කැනේඩියානු දේශපාලන සන්දර්භය තුළ සුවිශේෂී වේ. ඇයගේ පත්වීම කැනඩාවේ යුක්තිය සහ සමානතාවය උදෙසා වන ගමනේ නව සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.
