ගෝලීය බලශක්ති කම්පන හේතුවෙන් කැනඩාවේ උද්ධමනය ඉහළ යයි.

ගෝලීය දේශපාලනික අස්ථාවරත්වය සහ බලශක්ති සැපයුම් ජාලයන්හි ඇති වූ බාධා කිරීම් හේතුවෙන් කැනඩාවේ උද්ධමනය අනපේක්ෂිත ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බව වාර්තා වේ. කැනඩා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව (Statistics Canada) විසින් නිකුත් කරන ලද නවතම දත්ත වලට අනුව, මැයි මාසයේදී වාර්ෂික උද්ධමන වේගය සියයට 3.2 ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. මෙය අප්‍රේල් මාසයට සාපේක්ෂව සියයට 0.4 ක වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරන අතර, මේ සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන්ම බලපා ඇත්තේ

මැයි මාසයේදී වාර්තා වූ මෙම උද්ධමන ඉහළ යාම පිටුපස ඇති ප්‍රධානතම සාධකය වන්නේ ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොලේ ඇති වූ කැළඹීමයි. මධ්‍යම පෙරදිග පවතින ගැටුම්කාරී තත්ත්වය සහ විශේෂයෙන්ම හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වසා දැමීම හේතුවෙන් බොරතෙල් සහ අනෙකුත් සම්පත් සඳහා ගෝලීය සැපයුම් සීමාවන් පැන නැගී ඇත. මෙහි සෘජු ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පසුගිය වසරේ මැයි මාසයට සාපේක්ෂව මෙවර පෙට්‍රල් මිල සියයට 33.2 ක අතිවිශාල වැඩිවීමක් පෙන්නුම් කර තිබේ.

පාරිභෝගිකයින්ට ඉන්ධන පිරවුම්හල්වලදී ගෙවීමට සිදු වූ මෙම ඉහළ මිල ගණන්, 2022 ජුනි මාසයේ රුසියානු-යුක්රේන යුද්ධය ආරම්භ වූ සමයේ පැවති මිල මට්ටම් සිහිපත් කරවන බව සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව පෙන්වා දෙයි. බලශක්ති පිරිවැය මෙලෙස ඉහළ යාම රට තුළ නිෂ්පාදනය වන භාණ්ඩ හා සේවාවල මිල කෙරෙහිද වක්‍ර බලපෑමක් එල්ල කරමින් පවතී.

බලශක්ති පිරිවැයට අමතරව, කැනේඩියානු ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතයට දැඩි ලෙස බලපාන ආහාර ද්‍රව්‍යවල මිලද සැළකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. මැයි මාසයේදී ආහාර මිල ගණන් සියයට 4.4 කින් වර්ධනය වී ඇති අතර, මෙය සමස්ත උද්ධමන වේගයට වඩා වැඩි අගයක් ආහාර උද්ධමනය වාර්තා වූ අඛණ්ඩ 16 වැනි මාසය ලෙස සටහන් වේ.

විශේෂයෙන්ම එළවළු සහ පලතුරු අලෙවිසැල්වල මිල ගණන් ඉහළ යාම කැපී පෙනේ. නැවුම් එළවළු මිල සමස්තයක් ලෙස සියයට 9 කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, තක්කාලි මිල සියයට 45.2 ක් වැනි අති විශාල අගයකින් ඉහළ ගොස් ඇත. මෙක්සිකෝවේ පවතින අයහපත් කාලගුණික තත්ත්වය, වගා කරන බිම් ප්‍රමාණය අඩුවීම සහ ඇමරිකානු තීරුබදු පැනවීම් මෙම සැපයුම් ගැටළු වලට හේතු වී ඇති බව වාර්තා වේ. මීට අමතරව, මිදි සහ බෙරි වර්ගවල මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් නැවුම් පලතුරු කාණ්ඩයේ මිල සියයට 5.3 කින් ඉහළ ගොස් තිබේ.

ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම ගොඩබිම් ප්‍රවාහනයට පමණක් නොව, ගුවන් ගමන් ක්ෂේත්‍රයටද දැඩි ලෙස බලපා ඇත. සංඛ්‍යාලේඛන වලට අනුව, ගුවන් ප්‍රවාහන ගාස්තු සියයට 7.4 කින් ඉහළ ගොස් තිබේ. ගුවන් සමාගම් විසින් ජෙට් ඉන්ධන සඳහා වැය වන ඉහළ මෙහෙයුම් පිරිවැය පාරිභෝගිකයින් වෙත පැවරීම මෙයට හේතුවයි. මේ හේතුවෙන් සංචාරක ක්ෂේත්‍රයේ සමස්ත උද්ධමනය සියයට 0.7 ක සුළු වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළද, ගුවන් ගමන් ගාස්තු ඉහළ යාම සංචාරකයින්ට අමතර බරක් වී ඇත.

රාජකීය බැංකුවේ (Royal Bank of Canada) ආර්ථික විද්‍යාඥ ඇබී සූ (Abbey Xu) පවසන පරිදි, වර්තමාන උද්ධමන ඉහළ යාම ප්‍රධාන වශයෙන්ම විදේශීය සාධක මත පදනම් වූවකි. දේශීය වශයෙන් පවතින ඉල්ලුමට වඩා විදේශයන්ගෙන් පැමිණෙන බලශක්ති පිරිවැය මෙලෙස උද්ධමනය මෙහෙයවන බව ඇය සඳහන් කරයි.

කෙසේ වෙතත්, උච්චාවචනය වන ආහාර සහ බලශක්ති මිල ගණන් ඉවත් කර බැලූ විට, කැනඩාවේ ‘මූලික උද්ධමනය’ (Core Inflation) පවතින්නේ සියයට 1.6 ක මට්ටමකය. මෙය අප්‍රේල් මාසයට වඩා සියයට 0.1 ක සුළු වැඩිවීමක් පමණක් වන අතර, මධ්‍යම බැංකුවේ සියයට 2 ක ඉලක්කගත මට්ටමට ආසන්නව පවතී.

කැනේඩියානු වාණිජ මණ්ඩලයේ ආර්ථික විද්‍යාඥ ජස්ලින් ට්‍රෙහාන් (Jasleen Trehan) පෙන්වා දෙන්නේ මැද පෙරදිග ගැටුම් හේතුවෙන් ඇති වූ බලශක්ති කම්පනය මුළු ආර්ථිකය පුරාම සිය සලකුණු තබා ඇති බවයි. ආහාර පාන, ගුවන් ගමන් සහ එදිනෙදා වියදම් වලදී උද්ධමනය දැන් වඩාත් පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබුණද, පශ්චාත්-වසංගත සමයේ පැවති පුළුල් පරාසයක විහිදුණු මිල පීඩනයට වඩා මෙය වෙනස් බව ඇය පවසයි.

මෙම අර්බුදකාරී තත්ත්වය මධ්‍යයේ වුවද, නිවාස හා සම්බන්ධ පිරිවැය (Shelter costs) යම් ප්‍රමාණයකට සිසිල් වී තිබීම සාධනීය ලක්ෂණයකි. උකස් පොලී, කුලී සහ නිවාස අලුත්වැඩියා පිරිවැය ඇතුළත් මෙම කාණ්ඩයේ මිල වැඩිවීම මැයි මාසයේදී සියයට 1.7 ක් ලෙස වාර්තා විය. මෙය අප්‍රේල් මාසයේ පැවති සියයට 1.8 ක අගයට වඩා සුළු අඩුවීමකි. විශේෂයෙන්ම, නිවාස කුලී උද්ධමනය පසුගිය වසර හතරකට වැඩි කාලයකට පසු වාර්තා වූ මන්දගාමී වේගය පෙන්නුම් කිරීම පාරිභෝගිකයින්ට යම් සහනයක් ගෙන දෙන්නකි.

කැනඩා මධ්‍යම බැංකුව (Bank of Canada) පවසන පරිදි, බලශක්ති මිල ඉහළ යාම මෙතෙක් අනෙකුත් භාණ්ඩ හා සේවාවල මිල කෙරෙහි විශාල වශයෙන් බලපා ඇති බවට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැත. මූලික උද්ධමනය පාලනය වී තිබීම මගින් පෙනී යන්නේ ආර්ථිකයේ මූලික ප්‍රවණතාවන් තවමත් ස්ථාවර මට්ටමක පවතින බවයි. එහෙත්, ගෝලීය දේශපාලනික තත්ත්වයන් මත පදනම් වූ බලශක්ති මිල උච්චාවචනයන් ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ කැනේඩියානු ආර්ථිකයේ ගමන් මග තීරණය කරනු ඇත.