කැනඩාවේ පවතින දැඩි ආර්ථික අර්බුදය සහ ඉහළ යන ජීවන වියදම හමුවේ, ෆෙඩරල් ඉන්ධන නිෂ්පාදන බදු (fuel excise tax) අත්හිටුවීම තවදුරටත් දීර්ඝ කරන ලෙස ඉල්ලමින් කොන්සර්වේටිව් පක්ෂ නායක පියරේ පොයිලිව්රේ (Pierre Poilievre) එරට අග්රාමාත්ය මාර්ක් කාර්නි (Mark Carney) වෙත ප්රබල බලපෑමක් එල්ල කරමින් සිටී.
පසුගිය අප්රේල් මාසයේදී ඔටාවා පාලනය විසින් සිල්ලර පෙට්රල් අලෙවිය සඳහා පනවා තිබූ මෙම බද්ද තාවකාලිකව ඉවත් කිරීමට පියවර ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, එම සහනය එළඹෙන ලේබර් දිනයේදී (Labour Day), එනම් සැප්තැම්බර් 7 වනදායින් අවසන් වීමට නියමිතව තිබේ. අග්රාමාත්ය කාර්නි වෙත පසුගිය ඉරිදා ලිපියක් යොමු කරමින් පොයිලිව්රේ තර්ක කර සිටින්නේ, මෙම බදු සහනය අවම වශයෙන් 2027 ජූලි 1 වනදා (Canada Day) දක්වා හෝ පවත්වාගෙන යා යුතු බවයි.
පොයිලිව්රේ සිය ලිපිය මගින් පෙන්වා දෙන්නේ කැනේඩියානු ජනතාව දැනටමත් දැඩි ආර්ථික පීඩනයකට ලක්ව ඇති බවයි. “පෙට්රල් සහ ඩීසල් මත පනවා ඇති සියලුම ෆෙඩරල් බදු ඉවත් කරන ලෙස අප මුලින්ම ඉල්ලා සිටින විටත් කැනේඩියානුවන් ජීවන වියදම සමඟ අරගල කරමින් සිටියා,” යනුවෙන් ඔහු සඳහන් කරයි. ඔහු පවසන පරිදි එතැන් සිට තත්වය යහපත් වනු වෙනුවට දිනෙන් දින වඩාත් අයහපත් අතට හැරී ඇත.
ආර්ථික සහයෝගිතාව සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ සංවිධානය (OECD) විසින් මෑතකදී නිකුත් කරන ලද වාර්තාවක් උපුටා දක්වමින් පොයිලිව්රේ පෙන්වා දෙන්නේ, G7 රටවල් අතර ඉහළම ආහාර මිල වැඩිවීමක් වාර්තා වී ඇත්තේ කැනඩාවෙන් බවයි. මේ තත්වය තුළ ඉන්ධන මිල ඉහළ දැමීම ජනතාවගේ ආහාර බඳුනට පවා සෘජුවම බලපාන බව ඔහු අවධාරණය කරයි. ඉන්ධන පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා භාණ්ඩ ප්රවාහන වියදම් වැඩි වන අතර, එහි අවසන් ප්රතිඵලය වන්නේ පාරිභෝගික භාණ්ඩවල මිල තවදුරටත් ඉහළ යාමයි.
ලෝක වෙළඳපොලේ බොරතෙල් මිල ඉහළ මට්ටමක පැවතීම මෙම තත්වය තවත් දරුණු කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම ඉරාන යුද්ධයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස සැපයුම් දාමයන්ට එල්ල වී ඇති බාධාවන් මෙයට ප්රධානතම හේතුවයි. ලෝකයේ බොරතෙල් සහ අනෙකුත් සැපයුම්වලින් පහෙන් එකක් පමණ ප්රවාහනය කෙරෙන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz), ප්රහාර එල්ල වීමේ බිය නිසා භාණ්ඩ ප්රවාහනය සඳහා බොහෝ දුරට වසා දමා ඇත.
මීට අමතරව, අසල්වැසි තෙල්, ගෑස්, බලශක්ති සහ සමුද්රීය නැව්ගත කිරීමේ යටිතල පහසුකම්වලට සිදුවී ඇති සැලකිය යුතු හානිය ද තෙල් මිල ඉහළ යාමට දායක වී තිබේ. වෙස්ට් ටෙක්සාස් ඉන්ටර්මීඩියට් (WTI) බොරතෙල් බැරලයක මිල මෑතකදී ඇමරිකානු ඩොලර් 82ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය සතියකට පෙර පැවති ඩොලර් 75ක මිලට වඩා සැලකිය යුතු වැඩි වීමකි.
කැනේඩියානු මෝටර් රථ සංගමයට (CAA) අනුව, දැනට කැනඩාවේ සාමාන්ය ශ්රේණියේ පෙට්රල් ලීටරයක මිල ඩොලර් 1.67ක් පමණ වේ. මෙය පසුගිය සතියේ පැවති ඩොලර් 1.64ක මිලට වඩා වැඩි අගයක් වන අතර, පසුගිය වසරේ මෙකල පැවති ඩොලර් 1.33ක මිලට වඩා බෙහෙවින් වැඩි අගයකි.
අග්රාමාත්ය කාර්නි විසින් මෙම නිෂ්පාදන බද්ද අත්හිටුවීමට මූලික වශයෙන් හේතු වූයේ ද ඇමරිකානු-ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙන් ඇති වූ අස්ථාවරත්වයයි. දැනට ක්රියාත්මක බදු සහනය නිසා කැනේඩියානු රියදුරන්ට පෙට්රල් ලීටරයකින් ශත 10ක් සහ ඩීසල් ලීටරයකින් ශත 4ක් පමණ ඉතිරි කර ගැනීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත. පොයිලිව්රේ අවධාරණය කරන්නේ, “ඉන්ධන මත බදු වැඩි කිරීම යනු සෑම දෙයක් මතම බදු වැඩි කිරීමක්” බවයි.
පොයිලිව්රේ පමණක් නොව, තවත් ප්රබල දේශපාලනඥයන් ද මෙම ඉල්ලීමට සහය පළ කර ඇත. ඔන්ටාරියෝ ප්රාන්තයේ ප්රිමියර් ඩග් ෆෝර්ඩ් (Doug Ford) ද මීට පෙර අග්රාමාත්යවරයාගෙන් ඉල්ලා සිටියේ, ඉන්ධන බදු සහනය අවම වශයෙන් ලබන වසරේ ජනවාරි 1 වනදා දක්වා දීර්ඝ කරන ලෙස හෝ එය ස්ථිර ලෙස අත්හිටුවීමට පියවර ගන්නා ලෙසයි.
පාරිභෝගිකයන් විසින් ගෙවනු ලබන ඉන්ධන මිල කෙරෙහි ගෝලීය බොරතෙල් සැපයුම සහ ඉල්ලුම මෙන්ම විවිධ බදු වර්ග ද බලපානු ලබයි. ෆෙඩරල් ඉන්ධන නිෂ්පාදන බද්ද යනු HST වැනි අනෙකුත් බදු වලින් වෙනස් වූවක් වන අතර, සහනය ක්රියාත්මක වුවද HST බද්ද තවමත් බලාත්මකව පවතී.
‘කැනේඩියන්ස් ෆෝ ඇෆෝඩබල් එනර්ජි’ (Canadians for Affordable Energy) සංවිධානයේ සභාපති ඩෑන් මැක්ටේග්ට (Dan McTeague) අනුව, සැප්තැම්බර් මාසයේදී මෙම බද්ද නැවත පැනවුවහොත්, ප්රදේශය අනුව ඉන්ධන ලීටරයක මිල ශත 10ත් 11ත් අතර ප්රමාණයකින් ක්ෂණිකව ඉහළ යාමට ඉඩ ඇත.
කැනේඩියානු ආර්ථිකය දැඩි අභියෝගාත්මක කාලසීමාවකට මුහුණ දෙමින් සිටින මොහොතක, අග්රාමාත්ය මාර්ක් කාර්නි විසින් ගන්නා තීරණය මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවකගේ දෛනික ජීවිතයට සෘජුවම බලපානු ඇත. කොන්සර්වේටිව් පක්ෂයේ මෙම දැඩි බලපෑම හමුවේ රජය කිනම් පියවරක් ගනු ඇත්ද යන්න කැනේඩියානුවන් දැඩි අවධානයෙන් බලා සිටී.
