ශ්රී ලංකාවේ පාරිසරික නීති පද්ධතියේ සහ වනජීවී කළමනාකරණ උපාය මාර්ගයන්හි දැවැන්ත වෙනසක් සිදු කරමින්, වසර විසි පහකට පසුව සංශෝධනය කරන ලද “ජාතික පාරිසරික පනත” ලබන 24 වනදා පාර්ලිමේන්තුවේදී විවාදයට ගෙන සම්මත කිරීමට නියමිතය.
පරිසර අමාත්ය දම්මික පටබැඳි මහතා ප්රකාශ කරන පරිදි, මෙම නව සංශෝධනය පාරිසරික ක්ෂේත්රයේ නිරත සියලු දෙනා ලැබූ සුවිශේෂී ජයග්රහණයකි. වසර 25ක් වැනි දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ යාවත්කාලීන නොවී පැවති මෙම පනත, වත්මන් ලෝකයේ පාරිසරික අවශ්යතාවලට ගැළපෙන පරිදි නවීකරණය කිරීම රජයේ මූලික අරමුණ වී තිබේ.
මෙම පනත් කෙටුම්පත සකස් කිරීමේදී ඉතා විනිවිදභාවයකින් යුතුව කටයුතු කර ඇති බව අමාත්යවරයා අවධාරණය කරයි. ඒ අනුව පරිසරවේදීන්, කර්මාන්තකරුවන්, නීති විශාරදයින්, විශ්වවිද්යාල ආචාර්යවරුන් මෙන්ම සිවිල් සංවිධාන සහ රාජ්ය නොවන සංවිධාන සමඟද දීර්ඝ වශයෙන් සාකච්ඡා පවත්වා තිබේ.
මෙම පනත පසුගිය 2025 වසරේදී කැබිනට් අනුමැතිය ලබා ගත් අතර, 2026 අප්රේල් 22 වනදා ගැසට් පත්රයක් මගින් ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. මහජන විරෝධතා ඉදිරිපත් කිරීමට සති දෙකක කාලයක් ලබා දීමෙන් අනතුරුව, මැයි 6 වනදා පළමු වරට පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කෙරිණි.
නව පනතේ ඇති සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ පාරිසරික ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් පළාත් පාලන ආයතන සතු වගකීම නීත්යානුකූලව තහවුරු කර තිබීමයි. යම් පළාත් පාලන ආයතනයක් පනතේ නියෝග පැහැර හරින්නේ නම්, ඔවුන්ට එරෙහිව නීතිමය ක්රියාමාර්ග ගැනීමේ බලය මධ්යම පරිසර අධිකාරියට පවරා ඇත.
එසේම, පරිසරය විනාශ කරන ආයතන සම්බන්ධයෙන් අධිකරණය ලබා දෙන නියෝග කඩ කරනු ලැබුවහොත්, ඉහළ දඩ මුදල් පැනවීමට මහේස්ත්රාත්වරයාට බලය පැවරේ. පාරිසරික ආරක්ෂණ බලපත්ර (EPL) කොන්දේසි උල්ලංඝනය කිරීම හෝ බරපතල කාර්මික අනතුරක් වළක්වා ගැනීමට අපොහොසත් වීම මත, අදාළ කර්මාන්තය තාවකාලිකව වසා දැමීමේ ආඥා ලබා ගැනීමටද නව පනතෙන් ඉඩ සලසා දී ඇත.
රාජ්ය ප්රතිපත්ති සම්පාදනයේදී ‘උපාය මාර්ගික පාරිසරික ඇගයීම්’ (SEA) අනිවාර්ය කිරීම හරහා වඩාත් විද්යාත්මක සංවර්ධනයක් අපේක්ෂා කෙරේ. පාරිසරික බලපෑම් ඇගයීම් (EIA/IEE) වාර්තා සඳහා අසත්ය තොරතුරු සැපයීම හෝ අනුමැතියකින් තොරව ව්යාපෘති වෙනස් කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් බවට පත් කර ඇත.
පහත දැක්වෙන්නේ පනතට එක් කර ඇති නවීන සංකල්ප කිහිපයකි:
- නිෂ්පාදකයාගේ විස්තීර්ණ වගකීම (EPR): භාණ්ඩයක සම්පූර්ණ ජීවන චක්රය කළමනාකරණය කිරීමේ වගකීම නිෂ්පාදකයා වෙත පැවරීම.
- තෙත්බිම් සංරක්ෂණය: තෙත්බිම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා විශේෂිත වූ නව නීති පද්ධතියක් හඳුන්වා දීම.
- උපද්රවකාරී ද්රව්ය කළමනාකරණය: රසායනික හා උපද්රවකාරී අපද්රව්ය කළමනාකරණය සඳහා නව පරිච්ඡේද එක් කිරීම.
මේ අතර පාරිසරික පනතට සමගාමීව, මෙරට පවතින උග්ර අලි-මිනිස් ගැටුම පාලනය කිරීම සඳහා නව “ජාතික ක්රියාකාරී සැලැස්මක්” සකස් කිරීමට කැබිනට් අනුමැතිය හිමිව තිබේ. 2024 වසරේ සිදු කළ සමීක්ෂණයකට අනුව ශ්රී ලංකාවේ වන අලි ගහනය 7,450ක් පමණ වේ.
ජනගහනය වැඩිවීම, වනාන්තර එළිපෙහෙළි කිරීම සහ සංවර්ධන කටයුතු හේතුවෙන් වන අලින්ගේ සාම්ප්රදායික ගමන් මාර්ග අහිමි වී ඇති අතර, මේ වන විට දිස්ත්රික්ක 25න් 19කම මෙම ගැටුම ව්යාප්ත වී ඇත. වසරකට මිනිස් සහ අලි මරණ සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් මෙන්ම, දේපළ හානි 1,000කට අධික ප්රමාණයක් වාර්තා වේ. 2020 දී සකස් කළ පැරණි සැලැස්ම වර්තමාන තත්ත්වයට නොගැළපෙන බැවින්, නවීන විද්යාත්මක පදනමක් සහිත නව සැලැස්මක් සකස් කිරීම රජයේ අරමුණයි.
මෙම පුළුල් නීතිමය සහ ප්රතිපත්තිමය සංශෝධනයන් හරහා මතු පරපුර උදෙසා සදාහරිත ජීවිතයක් තිළිණ කිරීම මෙන්ම තිරසර ජෛව ගෝලයක පැවැත්ම තහවුරු කිරීම රජයේ අපේක්ෂාව බව අමාත්යවරයා වැඩිදුරටත් අවධාරණය කළේය.
