ඓතිහාසික අමෙරිකා-ඉරාන සාම ගිවිසුම: හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය යළි විවෘත වෙයි, ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් මිල ශීඝ්‍රයෙන් පහළට.

ලෝක දේශපාලන ගමන්මග වෙනස් කළ හැකි තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරමින්, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පැවති යුදමය වාතාවරණය නිමා කිරීම සඳහා වූ නව අවබෝධතා ගිවිසුමකට දෙපාර්ශ්වයම එළඹී ඇත. මාස දෙකකට අධික කාලයක් තිස්සේ මැදපෙරදිග කලාපයේ පැවති දැඩි නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වය සමනය කරමින් එළඹුණු මෙම එකඟතාවත් සමඟ, උපායමාර්ගිකව වැදගත් වන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි විවෘත කිරීමට තීරණය කර තිබේ.

මෙම ඓතිහාසික සාම ගිවිසුම “ඉස්ලාමාබාද් එකඟතාව” ලෙස හඳුන්වා දී ඇති අතර, එය ලබන සිකුරාදා, එනම් ජුනි 19 වැනිදා ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා නුවරදී නිල වශයෙන් අත්සන් තැබීමට නියමිත බව ඉරාන නියෝජ්‍ය විදේශ අමාත්‍යවරයා තහවුරු කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්, උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් සහ ඉරාන පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායක මොහොමඩ් බගර් කලීබාෆ් යන පිරිස දැනටමත් විද්‍යුත් ක්‍රමවේදයට අදාළ ගිවිසුමට අත්සන් තබා ඇති බව විදෙස් මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

මෙම ගිවිසුම අත්සන් කිරීම පිළිබඳව තමන් බෙහෙවින් සතුටු වන බවත්, එහි අන්තර්ගත කරුණු ඉතා ඉක්මනින් ප්‍රකාශයට පත් කරන බවත් ජනාධිපති ට්‍රම්ප් ප්‍රංශ ජනාධිපති එමානුවෙල් මැක්‍රෝන් සමඟ පැවැති සාකච්ඡාවකදී පවසා ඇත.

ගිවිසුමේ ප්‍රධානම ප්‍රතිපලයක් ලෙස, ලෝක වෙළඳාමට සහ බලශක්ති සැපයුමට තීරණාත්මක වන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය කිසිදු ගාස්තුවකින් හෝ බදු පැනවීමකින් තොරව විවෘත කිරීමට පියවර ගෙන ඇත. සාගර බෝම්බ ඉවත් කිරීමේ කටයුතු සඳහා සමුද්‍ර සන්ධිය වහාම විවෘත වන බව ජනාධිපති ට්‍රම්ප් සඳහන් කර ඇති අතර, “ලෝකයේ නැව් සියල්ලම, ඔබේ එන්ජින් පණගන්වන්න. තෙල් ගලා යාමට ඉඩ හරින්න!” යනුවෙන් ඔහු සිය සමාජ මාධ්‍ය ගිණුමේ සටහනක් ද තබා තිබුණි.

මෙම මුහුදු මාර්ගයේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සහ නාවික කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කිරීම වෙනුවෙන් රටවල් 20 ක පමණ සහභාගීත්වයෙන් යුත් විශේෂ ජාත්‍යන්තර බලකායක් (Multinational Mission) මේ වන විටත් ස්ථාපනය කර ඇත. ප්‍රංශය සහ බ්‍රිතාන්‍යය ඒකාබද්ධව මෙම බහුපාර්ශ්වීය මෙහෙයුමට නායකත්වය ලබා දෙන බව ප්‍රංශ ජනාධිපති මැක්‍රෝන් තහවුරු කර තිබේ.

සාම ගිවිසුම පිළිබඳ පුවතත් සමඟ ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල සැලකිය යුතු ලෙස පහළ ගොස් ඇත. පසුගිය (17) දින වාර්තාවලට අනුව, WTI ඉන්ධන බැරලයක මිල ඩොලර් 76.28 ක් දක්වාත්, බ්‍රෙන්ට් වර්ගයේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 78.40 ත් 79.13 ත් අතර අගයකටත් පහත වැටී තිබේ. මර්බන් බොරතෙල් මිල ද 7.02% කින් පහළ ගොස් ඩොලර් 71.81 ක් ලෙස සටහන් විය.

කෙසේ වෙතත්, මීට පෙර පැවති බලශක්ති මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ජපාන මහ බැංකුව සිය පොලී අනුපාතය වසර 31 කට පසු ප්‍රථම වතාවට සියයට 1 ක් දක්වා ඉහළ නංවා ඇති බවද විදෙස් වාර්තා පෙන්වා දෙයි.

මෙම සාම ක්‍රියාවලියේ වැදගත් අංගයක් ලෙස ඉරානය තුළ ආයෝජන උත්තේජනය කිරීම සඳහා ඩොලර් බිලියන 300 ක පෞද්ගලික ආයෝජන අරමුදලක් ස්ථාපනය කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. “ප්‍රතිසංස්කරණ සහ සංවර්ධන අරමුදල” (Reconstruction and Development Fund) ලෙස නම් කර ඇති මෙය, කිසිදු රජයේ මුදලක් හෝ ප්‍රදානයක් ඇතුළත් නොවන තනි පෞද්ගලික ආයෝජන මාධ්‍යයකි.අමෙරිකාව, ගල්ෆ් රාජ්‍යයන්, ආසියාව සහ අප්‍රිකාව පදනම් කරගත් සමාගම් බලශක්ති, සැපයුම් (logistics), නිෂ්පාදන සහ ප්‍රවාහන යන අංශ සඳහා මූල්‍ය දායකත්වය ලබා දීමට එකඟ වී තිබේ. මෙම අරමුදල මගින් යුද්ධයෙන් හානි වූ යටිතල පහසුකම්, පිරිපහදු මධ්‍යස්ථාන සහ ගුවන්තොටුපළවල් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට අපේක්ෂිතය.

මෙම යුද වාතාවරණය ආරම්භ වූයේ මේ වසරේ පෙබරවාරි 28 වැනිදා අමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට එල්ල කළ ප්‍රහාරයක් සමඟිනි. සාම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට නියමිතව ඇත්තේ යුද්ධය ඇරඹී දින 111 කට පසුවය. මේ අතර, ජීවිතක්ෂයට පත්වූ ඉරාන උත්තරීතර නායකයාගේ අවසන් කටයුතු ජූලි 4 වනදා ආරම්භ වී ජූලි 9 වනදා දක්වා පැවැත්වීමට නියමිතව තිබේ.

සාම ගිවිසුම එළඹුණ ද, ඊශ්‍රායල අග්‍රමාත්‍ය බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු අවධාරණය කර ඇත්තේ තම හමුදාවන් ලෙබනනය, සිරියාව සහ ගාසා තීරය තුළ තවදුරටත් රඳවා තබන බවයි. ඉරානයට න්‍යෂ්ටික අවි ලබාගැනීමට කිසිසේත් ඉඩ නොදෙන බව ද ඔහු පවසා ඇත. මීට අමතරව, ඉරානයට පනවා ඇති සම්බාධක ඉවත් කිරීම හෝ වත්කම් නිදහස් කිරීම සිදු වන්නේ ඉරානය ගිවිසුමේ පොරොන්දු ඉටු කරන ආකාරය මත පදනම්ව බව අමෙරිකානු නිලධාරීන් පෙන්වා දී තිබේ.