අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පැවති තීරණාත්මක සටන් විරාම අවබෝධතා ගිවිසුම නිල වශයෙන් අවසන් වී ඇති බව අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කර තිබේ. මෙම ප්රකාශයත් සමග දෙපාර්ශවය අතර පවතින යුධමය වාතාවරණය යළිත් උත්සන්න වී ඇති අතර, එය ලෝක දේශපාලන සහ ආර්ථික ක්ෂේත්රයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරමින් පවතී,.
තුර්කියේ අන්කාරා නුවර පැවැත්වෙන නේටෝ (NATO) රාජ්ය නායක සමුළුවට සහභාගී වෙමින් සිටින ජනාධිපති ට්රම්ප්, නේටෝ ප්රධානී මාර්ක් රූටේ සමඟ පැවැති ඒකාබද්ධ මාධ්ය හමුවකදී මේ බව අනාවරණය කළේය. පසුගිය මාසයේදී දෙරට අතර ඇති කරගත් අවබෝධතා ගිවිසුම “දැන් අවසන්” (It’s over) බව ඔහු එහිදී අවධාරණය කළේය.
ඉරාන නායකත්වය දැඩි ලෙස විවේචනය කළ ජනාධිපතිවරයා, ඔවුන් සමඟ තවදුරටත් ගනුදෙනු කිරීම කාලය නාස්ති කිරීමක් බව පවසා තිබේ. “මා දකින පරිදි ඔවුන් සමඟ ගනුදෙනු කිරීම කාලය නාස්ති කිරීමක් පමණයි. ඔවුන් අසනීප මානසිකත්වයකින් පෙළෙන පිරිසක්,” යනුවෙන් ඔහු මාධ්යවේදීන් හමුවේ පවසා ඇත. අමෙරිකානු නියෝජිත පිරිස සාම ගිවිසුමක් සඳහා සාකච්ඡා කිරීමට සූදානමින් සිටියද, ඉරානයේ හැසිරීම හේතුවෙන් එය තවදුරටත් ඵලදායී නොවන බව ට්රම්ප්ගේ මතය වී තිබේ.
මෙම සටන් විරාමය බිඳ වැටීමට මූලිකම හේතුව වී ඇත්තේ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේදී වාණිජ නෞකා තුනකට ඉරානය විසින් එල්ල කළ බවට පැවසෙන ප්රහාර මාලාවයි. මෙම ප්රහාරවලට ප්රතිචාර වශයෙන් අමෙරිකානු මධ්යම විධානය (US Central Command) පසුගිය දින දෙක පුරා ඉරානය තුළ පිහිටි ඉලක්ක 170කට අධික සංඛ්යාවකට ප්රහාර එල්ල කර ඇත.
අමෙරිකානු හමුදා ප්රකාශ කළේ ඉරානයේ ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති, වෙරළබඩ නිරීක්ෂණ මධ්යස්ථාන, මිසයිල සහ ඩ්රෝන යටිතල පහසුකම් මෙන්ම ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායට (IRGC) අයත් පහසුකම් මෙම ප්රහාරවල ප්රධාන ඉලක්ක වූ බවයි. මීට අමතරව ඉරානයේ කුඩා ප්රහාරක යාත්රා 60කට වැඩි ප්රමාණයක් විනාශ කර ඇති බවද වාර්තා වේ. ජාත්යන්තර මුහුදු මාර්ගවල ගමන් කරන නෞකාවල ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සහ ඉරානයේ ආක්රමණශීලී ක්රියා පාලනය කිරීම මෙම මෙහෙයුමේ අරමුණ බව අමෙරිකාව පවසයි.
ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය ද බහරේන් සහ කුවේට් හි පිහිටි අමෙරිකානු හමුදා කඳවුරු ඉලක්ක කර ගනිමින් ඩ්රෝන සහ මිසයිල ප්රහාර එල්ල කර ඇති බව වාර්තා වේ.
ඉරාන සෞඛ්ය අමාත්යාංශය නිකුත් කළ දත්තවලට අනුව, ජූලි 8 සහ 9 යන දිනවල අමෙරිකාව එල්ල කළ ප්රහාරවලින් පුද්ගලයන් 14 දෙනෙකු මියගොස් ඇති අතර තවත් 78 දෙනෙකු තුවාල ලබා තිබේ. ප්රහාර එල්ල වූ ප්රදේශ පහක් අතර අහ්වාස් (Ahvaz) නගරය ද වන අතර, එහිදී පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු මියගොස් ඇති බව එරට නිල පුවත් ඒජන්සිය වන IRNA වාර්තා කරයි.
මියගිය අය අතර ඉරාන ගුවන් සහ නාවික හමුදාවලට අනුයුක්තව සේවය කළ සෙබළුන් පිරිසක් ද සිටින බවත්, ඔවුන් ප්රහාර එල්ල වන අවස්ථාවේදී බන්ඩාර් අබ්බාස් සහ බුෂෙහර් යන ප්රදේශවල රාජකාරියේ නිරතව සිට ඇති බවත් සඳහන් වේ. තුවාල ලැබූවන්ගෙන් 47 දෙනෙකු තවමත් රෝහල්ගතව ප්රතිකාර ලබන බව ඉරාන සෞඛ්ය අමාත්යාංශ ප්රකාශක හුසේන් කර්මන්පූර් පවසා තිබේ.
මෙම යුධමය තත්ත්වයත් සමඟ ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල සීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත, අමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයාගේ ප්රකාශයත් සමඟ බ්රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල සියයට 5.7කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය මේ වන විට අමෙරිකානු ඩොලර් 80 සීමාව ඉක්මවා ගොස් තිබේ.
මීට අමතරව, අමෙරිකානු භාණ්ඩාගාර දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ඉරානයට තෙල් අලෙවි කිරීමට ලබා දී තිබූ නිදහස් කිරීමේ බලපත්ර (waivers) ද ඉල්ලා අස්කර ගැනීමට පියවර ගෙන ඇත. ජනාධිපති ට්රම්ප් පවසන්නේ ඉරානයට එරෙහිව නැවතත් නාවික අවහිරතාවක් (naval blockade) පැනවීමට කටයුතු කරන බවයි.
පසුගිය පෙබරවාරි 28 වැනිදා අමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය ඉරානයට එල්ල කළ ගුවන් ප්රහාරවලින් ආරම්භ වූ මෙම යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා පකිස්ථානයේ මැදිහත්වීමෙන් පසුගිය ජූනි 17 වැනිදා අවබෝධතා ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී. ස්ථිර සාම ගිවිසුමක් සඳහා මග පෑදීම එහි අරමුණ වුවද, වත්මන් තත්ත්වය යටතේ එම උත්සාහයන් සියල්ල අසාර්ථක වී ඇති බව පෙනී යයි,.
අමෙරිකානු ප්රහාර තම රටේ ස්වෛරීභාවය සහ සටන් විරාම ගිවිසුම බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය කිරීමක් බව ඉරාන විදේශ අමාත්යාංශය ප්රකාශ කර තිබේ. කෙසේ වෙතත්, අමෙරිකාව අවධාරණය කරන්නේ සටන් විරාමය ප්රථමයෙන් උල්ලංඝනය කළේ ඉරානය බවයි.
මෙම තත්ත්වය හමුවේ ඉරානයට “බොහෝ දුරට ප්රහාර එල්ල කරන” බවට ජනාධිපති ට්රම්ප් කර ඇති අනතුරු ඇඟවීම හේතුවෙන්, ඉදිරි දින කිහිපය මැදපෙරදිග කලාපයට මෙන්ම සමස්ත ලෝකයටම තීරණාත්මක වනු ඇත.
